“2026-cı ilin sentyabrında Yəmən yenidən dünya gündəminin mərkəzinə oturdu. Lakin bu dəfə diqqət husilərin Səudiyyə Ərəbistanına endirdiyi raket zərbələrində və ya Qırmızı dənizdəki gəmi hücumlarında deyil, daha dərin bir qatda – Husi hərəkatının öz daxilində gedən gizli parçalanmada və bunun qlobal geosiyasi balansa təsirindədir”.
Bu sözləri Globalinfo.az-a politoloq Rüstəm Tağızadə Yəməndəki son hadisələri şərh edərkən deyib
Politoloq bildirib ki, 3 sentyabr 2026-cı ildə husilər qərb cəbhəsində genişmiqyaslı hücuma başladı:
“Hədəf Bab əl-Məndəb boğazına yaxınlaşmaq və Səudiyyə Ərəbistanının Qırmızı dəniz ixrac marşrutunu kəsmək idi. Hücum nəticəsində 500-dən çox döyüşçü həyatını itirdi, husilər Moxa limanını ələ keçirdi. Bu, onları Bab əl-Məndəbə bir addım da yaxınlaşdırdı, Səudiyyə Ərəbistanının Abha, Cizan və Nəcran şəhərlərinə raket və dron zərbələri endirildi, 73 mülki şəxs yaralandı, Səudiyyə koalisiyası cavab olaraq Yəmən ərazisinə 54 hava zərbəsi endirdi.
Husi hərəkatının hərbi uğurları onun daxili strukturunu gücləndirmir, əksinə, gərginliyi artırır. 3 sentyabrda husi rəhbərliyi üçüncü və yeddinci hərbi bölgələrin komandirlərini gözlənilmədən dəyişdirdi. Mənbələr bu dəyişikliyi “liderliyin sədaqətinə və bacarığına dair artan şübhələr” ilə əlaqələndirir.
Həmçinin hərəkatın qurucusunun oğlu Əli Hüseyn əl-Husinin artan təsiri ilə edildiyi də bildirilir. Bu, təhlükəsizlik və kəşfiyyat rəisi Əbdül Hakim əl-Xəyvani, hərbi komandir Əbu Əli əl-Hakim və Ali Siyasi Şuranın üzvü Məhəmməd Əli Husi də daxil olmaqla, bir neçə nüfuzlu şəxslə fikir ayrılığına səbəb olub.
Əli Hüseyn əl-Husinin yaratdığı yeni təhlükəsizlik orqanı Dəmar vilayətində təxminən 70 nəfəri həbs edib – bu, yerli icmalar arasında ciddi narazılıq doğurub. Maraqlıdır ki, İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun (SEPAH) nümayəndələri husi fraksiyaları arasındakı fikir ayrılıqlarını yatırmağa çalışır ki, bu, hərəkatın hərbi və təhlükəsizlik bütövlüyünə təsir etməsin”.
Ekspert qeyd edib ki, İsrailin avqust zərbələri husi liderliyinin təhlükəsizlik protokollarını pozdu:
“Müdafiə naziri Məhəmməd əl-Atifi və Baş Qərargah rəisi Məhəmməd əl-Qəməri də daxil olmaqla, bir neçə yüksək vəzifəli şəxs hədəf alındı. Nəticədə, Saada müharibələrində yetişən qurucu nəsil gizlənməyə məcbur oldu, lakin hərəkat gənc nəslə real səlahiyyət verməyə hazır deyil.
Hərbi uğurlara baxmayaraq, Husi hərəkatı dərin iqtisadi böhranla üzləşir. 2026-cı ilin may ayında döyüşçülərə dörd aydır maaş verilmirdi, yalnız mərkəzi sektorlarda olan bəzi şəxslər müntəzəm ödəniş alırdı. Nəticədə, altı vilayətdə cəbhə xəttindən qaçma halları qeydə alındı.
Rüstəm Tağızadə
Husi rəhbərliyi 4,225 kommersiya agentliyini bağladı və 4,000-dən çox biznes lisenziyasını ləğv etdi. Husi nəzarətindəki ərazilərdə ərzaq təhlükəsizliyi kritik səviyyəyə çatıb – 22 milyon insan humanitar yardıma ehtiyac duyur.
Husi hərəkatının daxili zəifliyi İran üçün ciddi problem yaradır. Tehran husiləri Bab əl-Məndəb boğazını bağlamaq üçün əsas alət kimi görür – xüsusilə də Hörmüz boğazı faktiki olaraq bağlı olduğu bir dövrdə. İyul ayında SEPAH komandirlərini, hərbi müşavirələri və raket avadanlıqlarını Yəmənə göndərərək husilərin hərbi qabiliyyətini gücləndirdi. Lakin bu xarici dəstək husi hərəkatının daxili problemlərini həll etmir – əksinə, xarici asılılıq hərəkatın legitimliyini daha da zəiflədir.
Bab əl-Məndəb qlobal ticarətin 12%-nin keçdiyi, Hörmüz isə dünya neft təchizatının təxminən 20%-nin daşındığı iki əsas darboğazdır. Husi hərəkatının Moxa limanını ələ keçirməsi və Bab əl-Məndəbə yaxınlaşması, Səudiyyə Ərəbistanının Qırmızı dəniz ixrac marşrutlarını birbaşa təhlükə altına alır. Səudiyyənin mart-iyul aylarında Bab əl-Məndəb boğazından xam neft ixracı 8 dəfə artmışdı – bu, Hörmüzün bağlanması ilə Səudiyyənin Qırmızı dənizə yönəlməsinin nəticəsi idi. İndi həmin alternativ marşrut da husi təhdidi altındadır”.
Politoloq hesab edir ki, husi təhdidinə cavab olaraq Pakistan, Səudiyyə Ərəbistanı və Türkiyə arasında imzalanmış “Məkkə Birgə Müdafiə Sazişi” diqqət mərkəzindədir:
“Pakistan müdafiə naziri Xavaja Asif bildirib ki, husilərin Səudiyyəyə davam edən hücumları bu üçtərəfli müdafiə paktını işə sala bilər. Sazişə görə, üç dövlətdən hər hansı birinə silahlı hücum hamısına edilmiş sayılır.
Bu, Yaxın Şərqdə yeni güc balansı yaradır: bir tərəfdə İran-husi oxu, digər tərəfdə Pakistan-Səudiyyə-Türkiyə koalisiyası. Pakistan həmçinin İrana Səudiyyənin mesajını çatdırıb – tələb: husilərə təsir edib hücumları dayandırmaq. Lakin İran rəsmiləri “Tehran Husilərə nəzarət edə bilmir” cavabını verib.
Çinin mövqeyi isə diqqətəlayiqdir. Çin Xarici İşlər Nazirliyi Husilərdən neft tankerlərinin Qırmızı dənizin cənubundan təhlükəsiz keçməsini təmin etmələrini tələb edib. Bu, Çinin enerji təhlükəsizliyini qorumaq üçün birbaşa silahlı qrupla danışıqlar apardığını göstərir – ənənəvi diplomatiyadan kənar bir yanaşma”.
Turan Rzayev
Globalinfo.az
