Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Almaniyaya işgüzar səfəri və kansler Fridrix Mertslə keçirdiyi görüş ikitərəfli münasibətlər çərçivəsini xeyli aşan siyasi hadisə kimi qiymətləndirilməlidir. Bu səfər təkcə diplomatik protokol xarakteri daşımırdı.
Danışıqlarda enerji təhlükəsizliyi, Avropanın yeni geosiyasi reallığı, Cənubi Qafqazda sülh prosesi, iqtisadi əməkdaşlıq və hətta Rusiya-Ukrayna müharibəsinin yaratdığı regional vəziyyət müzakirə olundu. Bu isə göstərir ki, Azərbaycan artıq Avropa üçün yalnız enerji ixracatçısı deyil, həm də regional sabitliyə təsir edən aktorlardan birinə çevrilib.
Almaniyanın Azərbaycana marağı niyə artır?
Fridrix Mertsin açıqlamalarında diqqət çəkən əsas məqam Almaniyanın Azərbaycandan daha çox təbii qaz və neft almaqda maraqlı olduğunu açıq ifadə etməsi idi. Bu təsadüfi deyil.
2022-ci ildən sonra Avropa Rusiyadan enerji asılılığını azaltmaq strategiyasını həyata keçirir. Əvvəllər Almaniya enerji təhlükəsizliyini əsasən Rusiya qazı üzərində qurmuşdu. Bu model Ukrayna müharibəsindən sonra tamamilə dağıldı. İndi Berlin enerji təchizatını müxtəlif mənbələr hesabına formalaşdırmağa çalışır.
Bu baxımdan Azərbaycan üç üstünlüyə malikdir:
– siyasi baxımdan etibarlı tərəfdaş hesab olunur;
– Avropaya birbaşa qaz nəql edən mövcud infrastruktura malikdir;
– enerji layihələrində uzunmüddətli öhdəlikləri yerinə yetirən ölkə kimi tanınır.
Məhz buna görə Almaniya Azərbaycanın enerji resurslarına xüsusi maraq göstərir.
İlham Əliyevin mesajı əslində investorlara ünvanlanıb
Prezident İlham Əliyev Almaniyanın daha çox enerji almaq istəyini müsbət qiymətləndirsə də, vacib bir şərt irəli sürdü.
Azərbaycan dəfələrlə bildirib ki, hasilatı artırmaq üçün milyardlarla dollar investisiya tələb olunur. Təkcə yeni yataqların işlənməsi kifayət etmir. TANAP, TAP və bütövlükdə Cənub Qaz Dəhlizinin ötürücülük gücünün artırılması da böyük maliyyə vəsaiti tələb edir. Burada əsas sual yaranır: Bu investisiyanı kim maliyyələşdirəcək? Azərbaycanın mövqeyi kifayət qədər aydındır.
Əgər Avropa daha çox qaz almaq istəyirsə, uzunmüddətli müqavilələr bağlamalı, hansı həcmdə qaz alacağını əvvəlcədən müəyyən etməli və infrastruktur layihələrinin maliyyələşdirilməsində iştirak etməlidir. Əks halda milyardlarla dollar investisiya yatırmaq iqtisadi baxımdan risklidir.
Almaniyanın enerji siyasətində paradoks
Burada maraqlı bir ziddiyyət də mövcuddur. Almaniya Avropada yaşıl enerjiyə keçid sahəsində lider dövlətlərdən biridir. Hazırda ölkədə elektrik enerjisi istehsalının 60 faizdən çoxu bərpa olunan enerji mənbələri hesabına təmin olunur və bu göstərici davamlı şəkildə artır.
Digər tərəfdən isə Almaniya Azərbaycandan daha çox qaz və neft almaq istəyir. Əslində burada ziddiyyət yoxdur. Berlin anlayır ki, yaşıl enerji iqtisadiyyatına keçid onilliklər tələb edir. Bu keçid dövründə isə sənayenin, kimya sektorunun və enerji sisteminin sabit işləməsi üçün etibarlı qaz təchizatına ehtiyac qalır. Yəni Azərbaycan Almaniya üçün daimi deyil, strateji keçid dövrünün enerji tərəfdaşıdır.
Neft məsələsi də təsadüfi gündəmə gəlmədi
İlham Əliyev Almaniyanın tələb etdiyi həcmdə neft tədarük edə biləcəyini də xüsusi vurğuladı. Bu açıqlama yalnız iqtisadi xarakter daşımır. Son aylarda Yaxın Şərqdə baş verən hadisələr dünya enerji bazarını yenidən risk altına salıb. Əgər İran ətrafında hərbi eskalasiya dərinləşərsə və Hörmüz boğazında daşımalar məhdudlaşarsa, dünya bazarında neft təklifi azala və bundan dolayı qiymətlər kəskin bahalaşa bilər. Belə şəraitdə Avropa alternativ və sabit təchizatçılar axtarır. Azərbaycan isə həm Xəzər hövzəsində yerləşməsi, həm də Aralıq dənizinə çıxışı olan ixrac marşrutlarına malik olması səbəbindən bu risklərin bir hissəsini kompensasiya edə biləcək ölkələr sırasındadır.
Almaniyanın iqtisadi maraqları yalnız enerji ilə bitmir
Birgə bəyanatda yüksək səviyyəli iqtisadi və investisiya işçi qrupunun fəaliyyətinin davam etdirilməsi də təsadüfi deyil.
Almaniya Avropanın ən böyük sənaye iqtisadiyyatıdır. Azərbaycan isə nəqliyyat-logistika mərkəzi, Orta Dəhlizin əsas iştirakçısı, yaşıl enerji ixrac potensialına malik ölkə və Cənubi Qafqazın ən böyük iqtisadiyyatı kimi Almaniya üçün daha cəlbedici olur.
Xüsusilə Orta Dəhlizin inkişafı Almaniyanın Çin-Avropa ticarətində alternativ marşrutlara marağını artırır.
Səfərin geosiyasi tərəfi daha maraqlıdır
Danışıqlarda yalnız enerji müzakirə olunmadı. Prezident İlham Əliyev Azərbaycan ərazisində Almaniya və Rusiya nümayəndələrinin gizli görüşünün keçirilməsi barədə də danışdı. Onun sözlərinə görə, Azərbaycan rəhbərliyi bu görüşdən əvvəlcədən xəbərdar olmayıb. Bu açıqlama bir neçə məqamı ortaya qoyur.
21 iyul 2026-cı il. Prezident İlham Əliyevin Berlində rəsmi qarşılanma mərasimi keçirilib
Birincisi, Bakı artıq müxtəlif geosiyasi dialoqlar üçün neytral platforma kimi qəbul edilir.
İkincisi, Almaniya və Rusiya arasında rəsmi kanalların işləmədiyi şəraitdə qeyri-rəsmi təmasların Bakıda keçirilməsi Azərbaycanın diplomatik çəkisinin artdığını göstərir.
Üçüncüsü, İlham Əliyevin bu barədə açıq danışması Azərbaycanın belə proseslərdə tərəf deyil, platforma rolunu oynadığını nümayiş etdirməyə hesablanmış mesaj idi.
Almaniyanın Cənubi Qafqaz siyasəti dəyişirmi?
Fridrix Mertsin hakimiyyətə gəlməsindən sonra Almaniyanın xarici siyasətində daha praqmatik xətt müşahidə olunur.
Əgər əvvəlki dövrlərdə insan hüquqları və siyasi məsələlər daha çox ön plana çıxarılırdısa, hazırda enerji təhlükəsizliyi, logistika və iqtisadi maraqlar əsas prioritetə çevrilir.
Bu baxımdan Azərbaycan Almaniyanın region siyasətində əvvəlkindən daha mühüm yer tutmağa başlayır. Bu, Avropa İttifaqının bütövlükdə Cənubi Qafqaza yanaşmasına da təsir göstərə bilər.
Bakı üçün hansı imkanlar yaranır?
Bu səfər Azərbaycan üçün bir neçə strateji üstünlük yaradır.
Əvvəla, Almaniya kimi Avropanın aparıcı iqtisadiyyatı ilə siyasi dialoq yeni mərhələyə keçir.
İkincisi, Azərbaycanın enerji təhlükəsizliyində rolu daha da artır.
Üçüncüsü, qeyri-neft investisiyalarının cəlb olunması imkanları genişlənir.
Dördüncüsü, Orta Dəhliz və yaşıl enerji layihələrində Almaniya kapitalının iştirakı üçün yeni imkanlar yaranır.
Risklər də az deyil…
Bununla yanaşı, müəyyən risklər qalmaqdadır. Avropa uzunmüddətli perspektivdə ənənəvi karbohidrogen mənşəli yanacaqlardan imtina strategiyasını davam etdirir. Bu isə Azərbaycan üçün enerji gəlirlərinin gələcəkdə azalması riskini saxlayır.
Digər tərəfdən, əlavə qaz ixracı yalnız yeni yataqların işlənməsi və infrastrukturun genişləndirilməsi hesabına mümkündür. Bunun üçün isə milyardlarla dollar investisiya və uzunmüddətli alqı-satqı zəmanətləri lazımdır.
Əgər Avropa bu öhdəlikləri götürməsə, yeni layihələrin iqtisadi səmərəliliyi sual altında qala bilər.
Nəticə olaraq qeyd etmək lazımdır ki, Prezident İlham Əliyevin Almaniyaya səfəri təkcə ikitərəfli münasibətlər baxımından deyil, Avropanın dəyişən enerji xəritəsi və Cənubi Qafqazın geosiyasi əhəmiyyətinin artması fonunda strateji hadisə kimi qiymətləndirilməlidir. Berlin Azərbaycanın enerji, logistika və regional sabitlik baxımından əhəmiyyətini daha açıq şəkildə etiraf edir. Bakı isə bu marağı konkret iqtisadi dividendlərə çevirmək üçün uzunmüddətli investisiya, infrastrukturun genişləndirilməsi və sabit ticarət öhdəlikləri tələb edir.
Əgər tərəflər bu məsələlər üzrə ortaq məxrəcə gələ bilsələr, Almaniya-Azərbaycan əməkdaşlığı yalnız enerji sahəsi ilə məhdudlaşmayacaq, ticarət, sənaye, nəqliyyat, yaşıl enerji və geosiyasi əməkdaşlıq istiqamətlərində də yeni mərhələyə qədəm qoya bilər. Bununla yanaşı, Avropanın yaşıl keçid strategiyası və qlobal enerji bazarlarındakı qeyri-müəyyənlik Bakı üçün enerji ixracından əldə olunan üstünlükləri daha geniş iqtisadi transformasiyaya çevirməyi strateji zərurət kimi saxlayır.
Akif Nəsirli
Globalinfo.az
Həmçinin oxuyun
