“İranla İsrail arasındakı hərbi qarşıdurma Qərb mətbuatının diqqət mərkəzindədir. Buna baxmayaraq, Çin Xalq Respublikası proseslərə diqqət ayırmırmış kimi bir təəssürat yaradır. Lakin Pekin məsələni yaxından izləyir, sadəcə bunu gizlətməyə çalışır”.
Bu sözləri Globalinfo.az-a politoloq Rüstəm Tağızadə İran-İsrail toqquşmasına Çinin mövqeyi ilə bağlı danışarkən deyib.
O bildirib ki, Çin bu müharibədə iqtisadi maraqlarını ön planda tutur:
“Yaxın Şərqdən əldə olunan neft ümumi ticarətin yarısını təşkil edir və İran böyük ehtiyatlar təqdim edir. Amma ötən həftə ABŞ-ın İranın nüvə obyektlərinə endirdiyi zərbələrdən sonra neft bazarında yüksəliş (Brent 80 $/barrel səviyyəsinə qalxıb) müşahidə edildi . Çin strateji neft ehtiyatları sayəsində dayanıb, amma bu vəziyyətdə sükut, enerji bazarını krizisdən uzaq tutmaq niyyətini göstərir.
Rəsmi Pekin bildirir ki, “sülh və stabilik qorunmalıdır”, “çempion” olaraq tərəflərdən birini seçmək fikrində deyil. Bu yanaşma ilə Çin münaqişəni regional rolunu və nüfuzunu artırmaq üçün fürsət kimi görür.
Çin–İsrail əlaqələri yalnız iqtisadi deyil, kiber və texnologiya sahəsindədədir. 2023-də Çinin İsrail Texnoloji Sanksiyaları “gerçək iqtisadi zərbə” olaraq qiymətləndirilmişdi. Belə bir fonun yaranmasından sonra Pekin Tehrana açıq dəstək versəydi, İsraillə bağladığı strateji əlaqələri sarsıda bilərdi”.
Rüstəm Tağızadə
Ekspert deyib ki, Pekin ABŞ-ın nüvə hücumlarından sonra Yaxın Şərqdəki davranışını qiymətləndirir və bunu Tayvan strategiyasına təsir edən presedent kimi hesab edir:
“ABŞ Təl‑Əviv rejimi üçün resursları yönləndirəndə Çin də regiondan diqqət çəkərək Özbəkistan və Cənubi Çin Dənizi kimi gərginlik doğuran zonalara daha çox fokuslanır.
Pekin BMT-də ABŞ və İsrail hücumlarını “beynəlxalq hüquqa zidd” olaraq tanıyıb və təcili sülh çağırışı etdi. Bu mövqe Çinin “qanunlar üzərində qurulan multilateralizm” ideologiyasına əsaslanmaqda olduğunu göstərir.
Əlavə narahatlıq Çin üçün Yaxın Şərqdən Qafqaza – xüsusilə Pakistan vasitəsilə gedən CPEC (Çin‑Pakistan İqtisadi Kəməri) ilə bağlıdır. Məhz İranın Tehranla İsrail müharibəsi nəticəsində Pakistan da sanksiyalara və sabitlik məsələsinə risk altına düşə bilər .
Bu susqunlıq – aktiv hərbi müdaxilə yox, passiv geosiyasi sirkulyasiyadır. Çin Qərbin məşğul olduğu müharibə meydanını öz multilateral statusu üçün rezonans mühiti kimi qiymətləndirir”.
Turan Rzayev
Globalinfo.az
