خبر برگزاری دیدار سهجانبه دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، شی جینپینگ، رهبر چین، و ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، در حاشیه نشست سازمان همکاری اقتصادی آسیا-اقیانوسیه که این هفته در چین برگزار میشود، تأیید شده است.
چند روز پیش گفتوگوی تلفنی میان مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، و وانگ یی، وزیر خارجه چین، انجام شد. آنها موضوعاتی را که رهبران در چین درباره آن گفتوگو خواهند کرد، مشخص کردند. پیشبینی میشود در دیدار رهبران، در کنار موضوعات مختلف، جنگ روسیه و اوکراین و تنشهای پیرامون ایران نیز بررسی شود.
آیتن قربانوا، کارشناس علوم سیاسی، در گفتوگو با Globalinfo.az گفت که این دیدار سهجانبه به یکی از محورهای اصلی بحث در سیاست بینالملل تبدیل شده است:
«انجام گفتوگوی تلفنی میان مارکو روبیو و وانگ یی در آستانه این دیدار و توافق بر سر دستور کار مذاکرات در سطح رهبران، نکته مهمی است که شدت تماسهای دیپلماتیک را نشان میدهد. اهمیت این دیدار فراتر از گردهم آمدن رهبران سه دولت بزرگ است؛ زیرا روابط میان آمریکا، چین و روسیه بهطور مستقیم بر نظام امنیت بینالمللی، اقتصاد جهانی و توازن قدرت منطقهای اثر میگذارد. در حال حاضر واشینگتن میکوشد مواضع خود را در رقابت اقتصادی و فناورانه با چین حفظ کند، مسکو در پی کاهش انزوای سیاسی خود در روابط با غرب است و پکن نیز درصدد تثبیت وزن اقتصادی و سیاسی فزاینده خود در نظام بینالملل است. در چنین زمینهای از منافع متفاوت، گفتوگوی سهجانبه هم از نظر مدیریت خطرهای تقابل و هم از نظر شناسایی امکانهای توافق احتمالی اهمیت دارد.
یکی از محورهای اصلی مذاکرات این دیدار میتواند جنگ روسیه و اوکراین باشد. واشینگتن میکوشد امکانهای دیپلماتیک برای توقف مناقشه را گسترش دهد، در حالی که مسکو به در نظر گرفته شدن خواستههای امنیتی و سیاسی خود علاقهمند است. چین نیز در کنار حفظ شراکت راهبردی خود با روسیه، میکوشد روابط اقتصادی خود با اروپا و اعتبار بینالمللی خود را نیز در نظر بگیرد. اما دستیابی به توافقهایی درباره آینده اوکراین بدون مشارکت این کشور میتواند چشمانداز صلح پایدار را تضعیف کند؛ زیرا حل مناقشه نه تنها با آتشبس، بلکه با در نظر گرفتن حاکمیت اوکراین و تضمینهای امنیتی آن امکانپذیر خواهد بود.»

آیتن قربانوا
این کارشناس علوم سیاسی خاطرنشان کرد که تنشهای پیرامون ایران نیز میتواند جایگاه مهمی در مذاکرات سه رهبر داشته باشد:
«رویکرد آمریکا به برنامه هستهای و فعالیتهای منطقهای ایران، همکاری سیاسی-نظامی روسیه با تهران و منافع انرژی و اقتصادی چین، در این مسئله مواضع متفاوتی شکل داده است. بهویژه بر هم خوردن امنیت در تنگه هرمز میتواند تأثیر جدی بر بازارهای انرژی جهان و تجارت بینالملل بگذارد. از همین منظر، طرفها با وجود همه اختلافنظرها در مسئله ایران، در جلوگیری از تشدید تنش منطقهای منافع مشترک دارند.
موضوع مهم دیگر، امنیت هستهای و کنترل تسلیحات راهبردی است. پایان یافتن پیمان استارت جدید میان آمریکا و روسیه در فوریه 2026 نیاز به سازوکارهای تازه در زمینه محدودسازی سلاحهای هستهای را افزایش داده است. واشینگتن علاقهمند است چین نیز به این فرایند بپیوندد. اما بسیار کوچکتر بودن زرادخانه هستهای پکن در مقایسه با زرادخانههای آمریکا و روسیه، پیوستن آن به مذاکرات با همان شرایط را دشوار میکند. این تناقض نشان میدهد که برای تأمین ثبات راهبردی باید منافع امنیتی طرفها و نسبت موجود قوا در نظر گرفته شود.
در نتیجه، اهمیت اصلی دیدار شنژن در از میان برداشتن همه تناقضها میان سه دولت نیست، بلکه در مدیریت رقابت و تعیین رویکردهای مشترک در مسائل امنیت جهانی است. پایدار بودن هر توافقی که میان قدرتهای بزرگ حاصل شود نیز باید نه تنها بر توازن قدرت، بلکه بر حقوق بینالملل، حاکمیت دولتها و در نظر گرفتن منافع متقابل استوار باشد.»
توران رضایف
Globalinfo.az