بر اساس دادههای اداره فدرال آمار آلمان، در سال 2025، 288 579 شهروند آلمانی کشور را ترک کردهاند. این رقم در سالهای اخیر بیسابقه است. رکود اقتصادی، محدود شدن فرصتهای شغلی، کاهش اعتماد به آینده و مشکلات جمعیتی در کشور، از عوامل تقویتکننده گرایش به مهاجرت عنوان میشوند. بهویژه خروج جوانان و متخصصان از کشور نگرانکننده است. از سوی دیگر، آلمان در جامعه آذربایجان همچنان کشوری جذاب با استاندارد بالای زندگی، تأمین اجتماعی، فرصتهای تحصیلی و شغلی به شمار میرود. بسیاری از جوانان و متخصصان تلاش میکنند زندگی تازهای را درست در همین کشور بنا کنند.
چرا کشوری که خود آلمانیها آن را ترک میکنند، همچنان برای آذربایجانیها جذاب به نظر میرسد؟ آیا آلمان واقعاً ویژگی خود بهعنوان کشور رفاه و فرصتهای گذشته را از دست میدهد، یا این نشانهای از واقعیتهای اقتصادی و جمعیتی جدیدی است که کشورهای توسعهیافته با آن روبهرو هستند؟
آذر اللهورەنوف، نماینده مجلس، در گفتوگو با Globalinfo.az گفت که تراز مهاجرت در آلمان اکنون منفی شده است:
«تراز منفی به این معناست که شمار افرادی که برای اقامت دائم وارد کشور میشوند، از شمار کسانی که آن را ترک میکنند کمتر است. این وضعیت هشداری جدی برای دولت است؛ زیرا تراز منفی مهاجرت بر بازار کار و نظام تأمین اجتماعی تأثیر میگذارد. از اینرو، دولتها در چنین مواردی میکوشند تدابیر فوری اتخاذ کنند. یکی از دلایل اصلی مهاجرت، وضعیت اقتصادی است. رکود اقتصادی، ایستایی در بخشهای مختلف و بحرانی که بهویژه در صنعت مشاهده میشود، به کند شدن روند توسعه و بیثباتی عمومی منجر میشود. همزمان، گران شدن مواد غذایی و خدمات بر رفاه مالی شهروندان تأثیر منفی میگذارد. نرخهای بالای مالیات و پرداختهای اجتماعی نیز برای متخصصانی که مشغول فعالیت کاری هستند، بار مالی سنگینی ایجاد میکند. همه این عوامل گرایش شهروندان آلمانی به مهاجرت به کشورهای خارجی را تقویت میکند. یکی دیگر از عوامل مهم، وضعیت سیاسی داخلی است. در دوره اخیر، افزایش چشمگیر محبوبیت حزب راست افراطی آلترناتیو برای آلمان از جمله مسائل نگرانکننده در جامعه است. بخشی از جمعیت رویکرد سیاسی این حزب را نمیپذیرد و سیاستهای محافظهکارانهتر و لیبرالتر را ترجیح میدهد. این امر بر افزایش تنش سیاسی تأثیر میگذارد. در عین حال، بحثها درباره امنیت عمومی، تنشهای اجتماعی و مهاجرت نیز بر تصمیم برخی شهروندان برای ترک کشور اثر میگذارد».
آذر اللهورەنوف
این نماینده مجلس اعلام کرد که باید خطرات امنیتی ناشی از جنگ روسیه و اوکراین نیز در نظر گرفته شود:
«احتمال حملات روسیه، همچنین دیدگاهها درباره اینکه آمریکا نقش پیشین خود را در تأمین امنیت اروپا ادامه نخواهد داد، در میان شهروندان نگرانی ایجاد میکند. به همین دلیل، برخی آلمانیها ترجیح میدهند به کشورهایی مهاجرت کنند که آنها را امنتر و باثباتتر میدانند. در میان کشورهایی که شهروندان آلمان به آنها روی میآورند، در وهله نخست سوئیس و اتریش قرار دارند. نزدیکی جغرافیایی و نبود مشکل زبانی در این انتخاب نقش مهمی دارد. اسپانیا نیز از مقاصد محبوب است. فرانسه، هلند و بلژیک نیز در شمار کشورهایی هستند که آلمانیها به آنها مهاجرت میکنند. در مجموع، اولویت اصلی به کشورهای همسایه و کشورهایی داده میشود که شرایط مساعدتری برای مهاجران کاری فراهم میکنند.
علاقه زیاد شهروندان آذربایجان به آلمان نیز چند دلیل دارد. نخست، وجود فرصتهای گسترده کاری، پیشنهادهای شغلی فراوان، کیفیت بالای زندگی، امنیت و ثبات در این کشور از عوامل مهم هستند. تناسب درآمد بهدستآمده با هزینههای زندگی نیز آلمان را جذاب میکند. افزون بر این، نظام آموزشی در دسترس و امکان تحصیلات عالی، بهویژه برای افرادی که زبان آلمانی میدانند، مزیت دیگری ایجاد میکند. این عوامل در نظرسنجیهای مختلف و بحثهای گروههای کانونی نیز بازتاب یافتهاند».
این نماینده مجلس خاطرنشان کرد که بر اساس روندهای مهاجرتی در جهان، مهاجران کاری بیشتر به کشورهای انگلیسیزبان روی میآورند:
«اگر پیشتر آمریکا، کانادا و آلمان از مقاصد اصلی بودند، اکنون استرالیا بهعنوان یکی از جذابترین کشورها برای مهاجران کاری برجسته شده است. فرصتهای اقتصادی، امنیت، سیاست مالیاتی لیبرال و عوامل دیگر از جمله دلایل این امر هستند. آمریکا، کانادا، بریتانیا و استرالیا از این نظر چهار مقصد اصلی به شمار میروند. آلمان نیز اکنون در رتبه پنجم جهان قرار گرفته است؛ در حالی که در سالهای گذشته پس از آمریکا در جایگاه دوم بود. این تغییر نشان میدهد که علاقه بینالمللی به این کشور کاهش یافته است. با این حال، علاقه شهروندان آذربایجان به آلمان همچنان بالاست. فرصتهای کاری، محیط کار مساعد، سطح بالای زندگی، دستمزد مناسب و فرصتهای آموزشی، این کشور را برای مهاجران آذربایجانی جذاب میکند.
هنگام سخن گفتن از واقعیتهای اقتصادی و جمعیتی که کشورهای توسعهیافته با آن روبهرو هستند، باید تأثیر مهاجرت بر جمعیتشناسی را نیز در نظر گرفت. مهاجرت و وضعیت جمعیتی ارتباطی تنگاتنگ با یکدیگر دارند. هرچند روندی که در آلمان رخ میدهد رکوردشکن است، اما هنوز نمیتوان آن را در سطحی ارزیابی کرد که پیامدهای جدی برای چشمانداز جمعیتی کشور ایجاد کند. با این حال، اگر این روند ادامه یابد، در آینده بر وضعیت جمعیتی تأثیر خواهد گذاشت؛ زیرا کسانی که کشور را ترک میکنند عمدتاً جوانان 20-30 ساله و افراد در سن کار هستند. این امر میتواند شکافهایی در بازار کار ایجاد کند».
لمان عمران
Globalinfo.az