اختلال جدی ایجادشده در فعالیت حملونقل هوایی آمریکا در 13 نوامبر، ادعاها و نگرانیهای مختلفی را برانگیخته است. در شبکههای اجتماعی گمانهزنیهایی مطرح شده که این رویداد با تهدید تروریستی، حمله سایبری یا احتمال همهگیری جدید مرتبط است.
احتمال ارتباط این رویداد با تروریسم یا حمله سایبری تا چه اندازه واقعی است؟ آیا ادعاهای مربوط به ویروس جدید مبنایی دارد؟
عادل قیبالله، دکتر علوم پزشکی و استاد دانشگاه، در گفتوگو با Globalinfo.az گفت که در حال حاضر روندهای بسیار عجیبی در جهان در جریان است:
«جنگهای آمریکا و ایران، خلیج فارس و اوکراین و روسیه در شرایط برخورد منافع قدرتهای جهانی رخ میدهند. این درگیریها با خرابکاریهای متعدد، حملات سایبری و انواع حملات ترکیبی همراه هستند. گاهی حتی روشنکردن کامل دلایل این رویدادها نیز ممکن نیست. بر اساس اطلاعات رسمی درباره توقف همه پروازهای هواپیماها در آمریکا، مشکل به نرمافزار مربوط بوده است. به این ترتیب، در مرکز واحد برنامهای که پروازها از طریق آن مدیریت میشوند، نقصی ایجاد شده و برای بهروزرسانی سامانه، تعویض شماری از تجهیزات ضروری است. این امر نیز به منابع مالی قابلتوجهی نیاز دارد. اگرچه راهحلی موقت برای مشکل پیدا شده، اعلام شده است که برای رفع اساسی آن به بیش از 50 میلیارد دلار نیاز است. برای تخصیص این بودجه باید موافقت کنگره کسب شود و پس از آن اقدامات لازم انجام گیرد».
عادل قیبالله
این استاد دانشگاه خاطرنشان کرد که احتمال وجود عوامل دیگری در پس این رویداد نیز هست:
«مدتی پیش در استان ایرکوتسک روسیه رویدادی مرتبط با باسیل طاعون رخ داد و یکی از کارکنان زن آزمایشگاه جان باخت. بعدها اطلاعاتی منتشر شد مبنی بر اینکه این حادثه تلاشی مرتبط با سلاح بیولوژیک بوده است. با این حال، همه جزئیات رویداد هنوز بهطور کامل روشن نیست و اطلاعات رسمی درباره این موضوع محدود بوده است. وقوع چنین تلاشهایی منتفی نیست. استفاده از عفونتهای خطرناک و بهویژه بسیار خطرناک بهعنوان سلاح بیولوژیک ممکن است. برای تأثیرگذاری بر روند جنگ یا متوقفکردن آن، ابزارهای مختلفی جستوجو میشود. طبیعتاً کشورهایی که در جنگ هستند، منافع خود را دارند و بر این اساس ممکن است هم در محیط داخلی و هم علیه طرف مقابل اقدامات گوناگونی انجام شود. اکنون گویی روند تقسیم دوباره جهان و شکلگیری نظم جدید در جریان است. مسئله اصلی در این روند، برخورد منافع است. اما رنج همه اینها را مردم، کره زمین، جو و در مجموع سیاره ما متحمل میشوند».
فرید موسایف، رئیس دپارتمان IT دانشگاه خزر و کارشناس اتحادیه عمومی «انجمن سازمانهای امنیت سایبری آذربایجان»، نیز گفت که این طولانیترین محدودیت پروازی در سطح کشور پس از رویدادهای 11 سپتامبر 2001 بوده است:
«اگرچه این محدودیت در ساعت 20:15 همان روز لغو شد، پیامدهای آن در سراسر آخر هفته ادامه یافت. روز جمعه بیش از 9 هزار و روز شنبه بیش از 5 هزار پرواز لغو شد. در حال حاضر احتمال حمله سایبری پایین ارزیابی میشود، اما بهطور کامل منتفی نیست. مقامهای آمریکایی اعلام کردهاند که هیچ مدرکی دال بر حمله سایبری خارجی وجود ندارد. FBI و NSA در تحقیقات دخیل شدهاند و کارشناسان شرکتهای Cisco و Juniper نیز در بررسیهای فنی مشارکت داشتهاند. نشانههای این رویداد بیشتر حاکی از نقص فنی است. هیچگونه از دسترفتن داده، رمزگذاری سامانهها یا درخواست باج ثبت نشده است. شبکه بیش از حد بارگذاری شد و پس از جداسازی منبع مشکل، فعالیت از سر گرفته شد».
فرید موسایف
این کارشناس افزود که شبکه FTI مورد استفاده اداره هوانوردی فدرال (FAA)، سامانهای پیچیده است که در آن فناوریهای قدیمی و مدرن بهطور مشترک کار میکنند:
«این شبکه بیش از 4400 تأسیسات و هزاران خدمات مخابراتی را به هم متصل میکند. ممکن است مشکل در تعامل روترهای تازهنصبشده با سامانه قدیمی ایجاد شده باشد. در شرایط عادی، دامنه تأثیر چنین نقصی باید محدود بماند. اما این رویداد نشان میدهد که سازوکارهای جداسازی خرابیها در شبکه کافی نیستند. رویدادی مشابه نیز در سال 2009 در شبکه FAA ثبت شده بود. در آن زمان، انتشار اطلاعات نادرست مسیریابی موجب ایجاد مشکل در سامانه شد.
این رویداد از منظر مدیریت سامانههای بزرگ زیرساختی چند نکته مهم را آشکار کرده است. هنگام نصب تجهیزات جدید، دامنه تأثیر احتمالی آنها باید از پیش ارزیابی و سازگاریشان با سامانههای قدیمی بررسی شود. همچنین، سازوکارهای جلوگیری از گسترش نقص به بخشهای دیگر باید آزمایش شوند. مسئله مهم دیگر، توانایی سامانههای پایش در شناسایی بهموقع منبع مشکل است. بهروزرسانینشدن تجهیزات فرسوده نیز نهتنها در حوزه IT مشکل ایجاد میکند، بلکه خطرات خرابی گسترده و امنیتی را افزایش میدهد».
لمان عمران
Globalinfo.az