در دوره اخیر، اخبار منتشرشده در فضای اطلاعاتی نگرانی جدی در جامعه ایجاد میکند. عنوانهایی مانند «اینترنت از کار میافتد»، «در آمریکا هواپیماها پرواز نمیکنند»، «مایکروسافت کار نمیکند»، «ارزهای دیجیتال ارزش خود را از دست میدهند» گاهی مشکلات فنی واقعی را به رویدادهایی با تأثیر فاجعه جهانی تبدیل میکنند. بهویژه انتشار سریع چنین اخباری در مردم اضطراب ایجاد میکند و تأثیر خود را بر بازارهای مالی و تصمیمهای روزمره میگذارد. خواننده نورا سوری نیز در حساب شبکه اجتماعی خود به این موضوع پرداخت و از مردم خواست که فوراً هر خبری را باور نکنند، اطلاعات را بررسی کنند و به وحشت دچار نشوند. اما سخنان این هنرمند پرسشی گستردهتر را در دستور کار قرار داد.
در محیط اطلاعاتی امروز، ترس و اضطراب تا چه اندازه بهطور هدفمند ایجاد میشود؟ چه کسانی از آن سود میبرند؟
آپوش ولیاف، پژوهشگر ارشد انستیتوی فولکلور فرهنگستان ملی علوم آذربایجان و دکترای فلسفه در رشته فیلولوژی، در گفتوگو با Globalinfo.az گفت که این پدیده گاهی بهطور هدفمند ایجاد میشود و به ابزاری برای تأثیرگذاری بر افکار عمومی تبدیل میگردد:
«رسانههایی که به دنبال جذب مخاطب و درآمد بیشتر از اخبار هیجانانگیز هستند، و همچنین گروههای ذینفع سیاسی و اقتصادی میتوانند از آن سود ببرند. چنین اطلاعاتی باعث میشود مردم تصمیمهای احساسی بگیرند، در بازارهای مالی وحشت ایجاد شود و بیاعتمادی در جامعه افزایش یابد. خرابیهای فنی میتوانند واقعی باشند، اما بزرگنمایی ابعاد برخی مشکلات و ارائه آنها بهعنوان «فاجعه جهانی» دستکاری اطلاعاتی است. برای نمونه، نمایش تأخیر پروازهای یک شرکت هواپیمایی بهصورت توقف کل هوانوردی آمریکا، در جامعه اضطرابی بیاساس ایجاد میکند.»
آپوش ولیاف
این کارشناس یادآور شد که در عصر حاضر، امنیت اطلاعات تنها به محافظت در برابر حملات سایبری محدود نمیشود:
«در همان حال، حفاظت از تابآوری روانی جامعه را نیز میطلبد. مردم باید به اخبار نه با نگاه احساسی، بلکه با نگاهی نقادانه برخورد کنند، منبع اولیه و اعتبار اطلاعات را بررسی کنند و از بازنشر اخبار تأییدنشده پرهیز کنند. زیرا گاهی وحشت مصنوعی ایجادشده پیرامون یک رویداد واقعی، از خود آن رویداد خطرناکتر است.»
لامان عمران
Globalinfo.az