Prezident İlham Əliyevin Özbəkistana səfərindən sonra Mərkəzi Asiya ilə Cənubi Qafqaz arasında yeni bir dönəm başlayıb. Səfərin nəticələrini və xüsusilə ekoloji əməkdaşlığın perspektivlərini Özbəkistanın nüfuzlu mütəxəssisi Lola Rəhmanbayeva ilə müzakirə etdik.
Globalinfo.az Özbəkistan ekologiya nazirinin informasiya siyasəti məsələləri üzrə müşaviri Lola Rəhmanbayeva ilə müsahibəni təqdim edir:
– Azərbaycan və Özbəkistanı qardaşlıq və strateji münasibətlər birləşdirir. Prezident İlham Əliyevin Özbəkistana səfəri bu əlaqələrin daha da möhkəmləndirilməsi üçün hansı yeni imkanlar yaradır?
– Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Özbəkistana səfəri strateji tərəfdaşlığın konkret birgə layihə və təşəbbüslərlə zənginləşdirilməsi üçün yeni imkanlar açır. Bu gün iki ölkə arasında münasibətlər keyfiyyətcə yeni mərhələyə keçir. Əlaqələrimiz artıq yalnız siyasi və ticarət-iqtisadi əməkdaşlıqla məhdudlaşmır, ekologiya, iqlim dəyişmələri və dayanıqlı inkişaf kimi mühüm istiqamətləri də əhatə edir.
Ekologiya sahəsində əməkdaşlıq üçün artıq möhkəm institusional baza formalaşıb. Ətraf mühitin mühafizəsi sahəsində əməkdaşlıq haqqında saziş qüvvədədir, 2025-ci ilin iyulunda isə bu istiqamətdə Hökumətlərarası Saziş imzalanıb.
İndi əsas vəzifə əldə olunan razılaşmaların praktiki icrasını təmin etməkdir. Perspektivli istiqamətlər sırasında müntəzəm təcrübə mübadiləsi, birgə elmi-tədqiqat layihələri, ekoloji monitorinq, yaşıl infrastrukturun inkişafı, havanın keyfiyyətinin yaxşılaşdırılması, biomüxtəlifliyin qorunması və xüsusi mühafizə olunan təbiət ərazilərinin idarə edilməsini qeyd etmək olar.
Bundan əlavə, iki ölkənin elmi müəssisələri və universitetləri arasında əlaqələrin inkişafı mühüm rol oynaya bilər. Bu baxımdan Özbəkistandakı Green University ilə əməkdaşlıq üçün böyük imkanlar görürük. Universitet ekologiya və iqlim dəyişmələri sahəsində tədqiqat, mütəxəssis hazırlığı və bilik mübadiləsi üçün regional platformaya çevrilə bilər.
Beləliklə, Prezident İlham Əliyevin səfəri Özbəkistan-Azərbaycan ekoloji tərəfdaşlığının praktiki istiqamətinə əlavə təkan verə və onu yeni səviyyəyə çıxara bilər.
– Konkret olaraq hansı ekoloji layihələrdə Azərbaycan və Özbəkistanın birgə əməkdaşlığı daha səmərəli nəticə verə bilər?
– Burada bir neçə perspektivli istiqamət var. İlk növbədə, havanın keyfiyyəti və yaşıl şəhərsalmanı qeyd etmək istərdim. Azərbaycan havanın keyfiyyətinin monitorinqinə və yaxşılaşdırılmasına, eləcə də yaşıl infrastrukturun inkişafına böyük diqqət yetirir. Özbəkistan üçün də bu, prioritet istiqamətlərdəndir. Buna görə qarşılıqlı təcrübə, texnologiya və praktiki həllərin mübadiləsi konkret nəticələr verə bilər.
İkinci mühüm istiqamət enerji səmərəliliyi və ekoloji təhlükəsiz texnologiyalardır. Bu sahədə artıq regional əməkdaşlığın yaxşı nümunəsi var. 2026-cı ilin fevralında Özbəkistan nümayəndələri Bakıda Özbəkistan, Azərbaycan, Qazaxıstan və Ukraynanı birləşdirən enerji səmərəli soyutma üzrə yeni regional layihənin təsdiqlənməsi ilə bağlı görüşdə iştirak ediblər. Təşəbbüs Qlobal Ekoloji Fond tərəfindən dəstəklənəcək və BMT-nin Sənaye İnkişafı Təşkilatı (UNIDO) tərəfindən həyata keçiriləcək.
Layihə iqlim üçün təhlükəsiz və enerji səmərəli soyutma texnologiyalarına keçidi, hidroflüorkarbonlardan istifadənin mərhələli azaldılmasını, müasir texnologiyaların tətbiqini, soyuducu maddələrin toplanması və təhlükəsiz utilizasiyası sistemlərinin təkmilləşdirilməsini, həmçinin institusional və kadr potensialının inkişafını nəzərdə tutur. Təlimlərə, bilik mübadiləsinə və regional əməkdaşlıq şəbəkələrinin yaradılmasına da diqqət yetirilir.
– Elmi tədqiqatlar və innovasiyalar da bu əməkdaşlığın bir hissəsi ola bilərmi?
– Əlbəttə. Biz elmi müəssisələr arasında əməkdaşlığın genişləndirilməsini və Green University bazasında birgə tədqiqatların inkişaf etdirilməsini təklif edirik. Bu, elmi məlumatların mübadiləsini, birgə araşdırmaları, ekspert görüşlərini və mütəxəssis hazırlığını əhatə edə bilər.
Digər mühüm istiqamət biomüxtəlifliyin qorunması və xüsusi mühafizə olunan təbiət ərazilərinin idarə edilməsidir. Ölkələrimizin milli təbiət parklarının, mühafizə olunan ərazilərin idarə olunması və təbii ekosistemlərin qorunması sahəsində praktiki təcrübə mübadiləsi üçün geniş imkanları var.
İqlim gündəmi və beynəlxalq əməkdaşlıq da xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Özbəkistan və Azərbaycan beynəlxalq iqlim platformalarında fəal əməkdaşlıq edirlər. İki ölkənin nümayəndələri Bakıda keçirilən COP29 çərçivəsində əməkdaşlıq edib, həmçinin regional iqlim təşəbbüslərində iştirak ediblər.
Böyük potensialı təkcə təcrübə mübadiləsində deyil, həm də beynəlxalq maliyyə institutlarının, iqlim fondlarının və beynəlxalq təşkilatların cəlb olunması ilə birgə regional layihələrin hazırlanmasında görürəm.
– Azərbaycan və Özbəkistanı yalnız ekoloji deyil, həm də tarixi, mədəni və humanitar əlaqələr birləşdirir. Bu baxımdan hansı əməkdaşlıq istiqamətlərinin daha böyük potensialı var?
– Fikrimcə, münasibətlərimizin potensialı ənənəvi əməkdaşlıq sahələrindən daha genişdir. Tarixi və mədəni yaxınlıq iqtisadiyyat, elm, təhsil, ekologiya, innovasiyalar və gənclər siyasəti sahələrində müasir əməkdaşlıq formalarının inkişafı üçün möhkəm baza yaradır.
Xüsusilə perspektivli istiqamət kimi elmi-təhsil əməkdaşlığını hesab edirəm. Özbəkistan beynəlxalq elmi əlaqələrin genişləndirilməsində, yeni nəsil mütəxəssislərin hazırlanmasında, bilik və texnologiya mübadiləsi imkanlarının yaradılmasında maraqlıdır. Ekologiya sahəsində bu, birgə tədqiqatlar, ekspert proqramları, elmi konfranslar və gənc mütəxəssislərin mübadiləsi formasında həyata keçirilə bilər.
Belə əməkdaşlığın yaxşı nümunələri artıq var. 2023 və 2024-cü illərdə Azərbaycandan olan gənc ekoaktivistlər Səmərqənddə keçirilən Beynəlxalq Ekoloji Düşərgədə iştirak ediblər. Bundan əlavə, 2024-cü ildə Azərbaycan Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin nümayəndələri Özbəkistana səfər edərək ölkənin ekologiya qurumunun informasiya xidmətinin fəaliyyəti ilə tanış olublar.
– Gənclər arasında ekoloji əməkdaşlığın genişləndirilməsi ilə bağlı hansı imkanları görürsünüz?
– Gənclər arasında əməkdaşlığın böyük potensialı var. Birgə ekoloji düşərgələr, təhsil proqramları, könüllülük təşəbbüsləri və mübadilə proqramları gənclərin peşəkar inkişafına töhfə verməklə yanaşı, ölkələrimiz arasında uzunmüddətli humanitar əlaqələrin formalaşmasına da xidmət edə bilər.
Əlbəttə, ən mühüm istiqamətlərdən biri ekoloji və iqlim sahəsində əməkdaşlıq olaraq qalır. Ekoloji problemlər dövlət sərhədləri ilə məhdudlaşmır. Buna görə burada koordinasiya, təcrübə mübadiləsi və birgə həllər xüsusilə vacibdir.
Əminəm ki, siyasi münasibətlərimizin, iqtisadi potensialımızın, tarixi yaxınlığımızın və dayanıqlı inkişafa olan ümumi marağımızın vəhdəti əməkdaşlığın daha da dərinləşdirilməsi üçün möhkəm zəmin yaradır. İndi əsas məsələ bu potensialı konkret birgə layihələrə və uzunmüddətli təşəbbüslərə çevirməkdir.
Zaira Akifqızı
Globalinfo.az
Həmçinin oxuyun
