“Bank BTB”nin tarixə qovuşaraq BOKT-a çevrilməsi təkcə hüquqi status dəyişikliyi deyil, həm də maliyyə sektorunda bir mərhələnin başa çatmasının göstəricisidir. Bir vaxtlar bank lisenziyası maliyyə bazarında nüfuzun, geniş imkanların və yüksək etimadın simvolu sayılırdı. Bu gün isə həmin statusun itirilməsi o deməkdir ki, əvvəlki oyunçu artıq eyni meydanda, eyni qaydalarla yarışa bilmir.
Bankla BOKT arasındakı fərq sadəcə ad dəyişikliyi deyil. Bank maliyyə sisteminin tamhüquqlu iştirakçısıdır. O, əmanət qəbul edir, ödəniş sistemlərini idarə edir, plastik kartlar buraxır, hesablar açır, beynəlxalq maliyyə əməliyyatlarında iştirak edir və iqtisadiyyatın müxtəlif sahələrini maliyyələşdirir. BOKT isə bu imkanların böyük hissəsinə malik deyil. O, əsasən kredit verməklə məhdudlaşır və fəaliyyət dairəsi daha dar çərçivədə qalır.
Bu baxımdan “Bank BTB”nin BOKT-a çevrilməsi böyük gəminin kiçik qayığa çevrilməsini xatırladır. Qurum bazarda qalır, amma əvvəlki təsir gücü, manevr imkanları və gəlir mənbələri artıq yoxdur. Ən vacib məhdudiyyət əmanət qəbul etmək hüququnun itirilməsidir. Məhz depozitlər bankların əsas maliyyə resursunu təşkil edir. Bu imkan olmadıqda kredit vermək üçün daha bahalı maliyyə mənbələri axtarmaq lazım gəlir ki, bu da biznes modelini kökündən dəyişir.
Cəmiyyətdə əsas müzakirə doğuran məsələ Ramiz Mehdiyevin ailəsinin bu prosesdə nə itirməsidir. Burada hüquqi və iqtisadi məqamları bir-birindən ayırmaq vacibdir. Açıq məlumatlar göstərir ki, “Bank BTB”nin əsas səhmdarları Mehdiyevin ailəsi ilə əlaqələndirilirdi. Lakin bankın BOKT-a çevrilməsi avtomatik olaraq onların bütün aktivlərini itirməsi demək deyil. Əgər yeni yaradılmış qurumda da pay sahibidirlərsə, mülkiyyət hüquqları davam edə bilər. Ancaq artıq həmin mülkiyyət əvvəlki çəkidə deyil.
Əslində itirilən ən böyük dəyər bank statusudur. Bank lisenziyası təkcə fəaliyyət icazəsi yox, həm də maliyyə bazarında xüsusi nüfuz və imkanlar deməkdir. Bu statusun itirilməsi depozit bazarına çıxışın bağlanması, ödəniş sistemlərində iştirak imkanlarının məhdudlaşması, beynəlxalq bankçılıq əlaqələrinin zəifləməsi və gəlirlilik potensialının azalması anlamına gəlir. Başqa sözlə, əvvəllər maliyyə bazarının əsas oyunçularından biri olan qurum indi daha kiçik seqmentdə fəaliyyət göstərən kredit təşkilatına çevrilir.
Bu proses həm də Azərbaycanın bank sektorunda son illər aparılan islahatların davamı kimi qiymətləndirilə bilər. Mərkəzi Bank son illərdə kapitalı zəif, riskləri yüksək və dayanıqlılığı təmin edə bilməyən banklara qarşı daha sərt nəzarət siyasəti yürüdür. Nəticədə bəzi banklar bazarı tərk edir, bəziləri birləşdirilir, bəziləri isə fəaliyyətini BOKT kimi davam etdirmək məcburiyyətində qalır.
Ona görə də burada söhbət təkcə bir ailənin və ya bir bankın taleyindən getmir. Bu hadisə göstərir ki, maliyyə bazarında əvvəlki nüfuz və əlaqələr artıq bank statusunu qorumaq üçün kifayət etmir. Əsas meyar maliyyə dayanıqlığı, kapital tələblərinə uyğunluq və tənzimləyici qaydalara tam əməl etməkdir. “Bank BTB”nin BOKT-a çevrilməsi də məhz bu reallığın göstəricisi kimi qiymətləndirilə bilər. Burada ən böyük itki yalnız bir adın dəyişməsi deyil, bank sektorunda sahib olduğu geniş imkanların və strateji mövqenin əhəmiyyətli hissəsinin itirilməsidir.
Akif NƏSİRLİ
Globalinfo.az
Həmçinin oxuyun
