Azərbaycanda banka əmanət yerləşdirərkən ən vacib məsələ ilk növbədə təhlükəsizlikdir. Çox vaxt insanlar yalnız yüksək faizə fokuslanır, amma əslində əsas məqsəd kapitalın qorunması olmalıdır. Bu baxımdan ölkədə fəaliyyət göstərən 22 bankın hamısı Əmanətlərin Sığortalanması Fondunun üzvüdür və bu sistem əmanətçilər üçün ciddi qorunma mexanizmi yaradır.
Qaydaya görə, əgər əmanətin məbləği 100 min manata qədərdirsə və manatla faiz dərəcəsi 12%-dən, xarici valyutada isə 2.5%-dən yüksək deyilsə, bank bağlansa belə vəsait tam şəkildə geri qaytarılır. Bu o deməkdir ki, bu limitlər daxilində yerləşdirilən əmanətlər faktiki olaraq dövlət tərəfindən sığortalanmış olur. Ona görə 100 min manata qədər pulu bu şərtlərlə istənilən banka qoymaq olar və burada bankın böyük və ya kiçik olması əsas risk fərqi yaratmır. Amma məbləğ 100 mindən çoxdursa, daha düzgün yanaşma pulu bir neçə banka bölməkdir ki, hər hissə ayrıca sığortalanmış olsun.
Bazarda bəzi banklar sistem əhəmiyyətli banklar hesab olunur. Mərkəzi Bank 2025-ci il aprelin 15-də açıqladığı siyahıda ABB, Kapital Bank, PAŞA Bank, Bank Respublika və Unibank kimi bankları bu kateqoriyaya daxil edib. Bu banklar bazarın ən iri oyunçuları sayılır və adətən daha sabit maliyyə göstəricilərinə malik olurlar. Ümumilikdə belə qəbul olunur ki, bu banklar daha güclü dövlət və bazar dəstəyinə sahibdir. Eyni zamanda beynəlxalq reytinq agentliklərinin qiymətləndirmələrinə görə də Azərbaycan bank sektorunun 2026-cı ildə kapital və likvidlik göstəriciləri qənaətbəxş səviyyədədir.
Faiz məsələsinə gəldikdə isə 2026-cı ilin ilk aylarında sığortalanan əmanətlər üzrə maksimal faiz 12% civarında olub. Bu faizi əsasən Bank BTB və AFB Bank kimi banklar 18 aylıq əmanətlər üçün təklif edir. Ümumiyyətlə 18 aylıq əmanətlər çox vaxt 12 aylıq əmanətlərdən daha sərfəli olur, çünki faiz daha yüksək təklif edilir və uzun müddət saxlandığı üçün gəlir artır.
Bundan əlavə, 18 ay və daha uzun müddətə yerləşdirilən əmanətlərdə faiz gəliri üzrə vergi üstünlüyü də var və bu, ümumi qazancı artırır.
Çünki belə əmanətlərin gəlirləri 3 il vergidən azaddır. Əgər müddət 18 aydan azdırsa, faiz gəliri üzrə yalnız aylıq 200 manatadək hissə vergidən azad olur. Bu da uzunmüddətli depozitləri daha cəlbedici edir.
Praktik yanaşma çox sadədir. Əgər tam arxayınlıq istəyirsinizsə, ABB, Kapital Bank və ya PAŞA Bank kimi sistem əhəmiyyətli banklar seçilə bilər. Bu banklarda faiz adətən 10–11% civarında olur və daha stabil seçim sayılır. Əgər məqsəd maksimum qazancdırsa, 12% verən Bank BTB və ya AFB Bank kimi banklar daha sərfəli ola bilər. Burada da vacib məqam odur ki, 100 min manata qədər olan əmanət sığortalanır və risk faktiki olaraq eyni qalır.
Əgər məbləğ böyükdürsə, məsələn 300 min manat, ən düzgün yanaşma onu üç yerə bölüb üç fərqli banka yerləşdirməkdir. Bu halda hər hissə ayrıca sığortalanır və ümumi risk minimuma enir.
Əmanət açarkən diqqət edilməli iki vacib məqam var. Birincisi, 12%-dən yuxarı faiz təklif edən əmanətlər çox vaxt sığortalanmır və bu tip təkliflərdən uzaq durmaq lazımdır. İkincisi, müqavilə şərtlərinə diqqət etmək vacibdir, çünki bir çox hallarda müddət bitməzdən əvvəl pul çıxarılsa, hesablanmış faiz tam və ya qismən itirilə bilər.
Valyuta seçimi də mühüm rol oynayır. Dollar və digər xarici valyuta əmanətlərində sığortalanan faiz maksimum 2.5% olduğu üçün hazırkı şəraitdə manat əmanətləri daha yüksək gəlir verir və daha sərfəli görünür.
Bankların faiz göstəriciləri mütəmadi dəyişdiyi üçün əmanət açmazdan əvvəl ən son məlumatlara baxmaq vacibdir. Bunun üçün hər ay yenilənən məlumatları təqdim edən bank məlumat saytları, məsələn, banco.az və banker.az kimi mənbələrdən istifadə etmək faydalıdır.
Ümumilikdə yanaşma belə olmalıdır: 100 min manata qədər vəsait sığorta şərtləri daxilində istənilən bankda yerləşdirilə bilər, daha böyük məbləğlər isə mütləq bölünməlidir. Seçim edərkən isə ya daha stabil və iri banklar, ya da daha yüksək faiz verən banklar arasında balans qurmaq lazımdır. Ən vacib qayda isə hər zaman sığorta şərtlərini yoxlamaq və riskli yüksək faiz təkliflərindən uzaq durmaqdır.
Akif NƏSİRLİ
Həmçinin oxuyun
