Öz qolunuza və ya böyüklərinizin çiyin nahiyəsinə baxsanız, batıq, parlaq və radial naxışlı dairəvi bir çapıq görə bilərsiniz. Xüsusilə 1980-ci illərdən əvvəl doğulmuş şəxslərdə daha tez-tez rast gəlinən bu iz, bəşəriyyətin tibb tarixində qazandığı en böyük qələbələrdən birinin kütləvi nişanəsidir. Bu çapıq, əsasən, ölümcül çiçək xəstəliyinə və ya vərəmə karşı vurulan peyvəndlərin nəticəsində formalaşır.
Globalinfo.az “Yeni Sabah”a istinadla xəbər verir ki, klassik çiçək peyvəndi adətən “bifurkasiyalı iynə” adlanan iki dişli xüsusi bir alətlə dəriyə bir neçə dəfə yüngülcə batırılaraq vurulurdu. Peyvəndin tərkibindəki zəiflədilmiş canlı virus dəriyə daxil olduqdan sonra bədəndə güclü immunitet reaksiyası başlayırdı. Bir neçə gün ərzində iynə vurulan yerdə qızartı və qabarlıq əmələ gəlir, növbəti həftələrdə isə bu qabarlıq içi irinli qovuğa çevrilirdi. Bir ayın tamamında qovuq çatlayıb qabıq bağlayır, qabıq düşdükdən sonra esa dəridə həmişəlik batıq bir çapıq qalırdı.
Peyvəndin adətən sol qolun yuxarı hissəsinə vurulmasının da özünəxass səbəbləri var idi. İnsanların böyük əksəriyyəti sağaxay olduğu üçün sol qolda yaranan müvəqqəti ağrı və şişkinlik gündəlik həyat fəaliyyətinə mane olmurdu. Eyni zamanda, bu vahid anatomical seçim səhiyyə işçilərinə şəxsin peyvənd olunub-olunmadığını bir baxışda təyin etmək imkanı verirdi.
Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST) 1980-ci ildə Çiçək xəstəliyinin dünyada tamamilə kökünün kəsildiyini elan etdikdən sonra bu peyvəndin kütləvi tətbiqinə son qoyuldu. Məhz bu səbəbdən 1980-ci illərdən sonra doğulan insanlarda bu izə daha az rast gəlinir. Günümüzdə vurulan BSJ (vərəm) peyvəndləri isə müasir iynə texnikaları sayəsində daha kiçik və az nəzərə çarpan izlər qoyur. Nəticə etibarilə, çiynimizdəki bu balaca mənzərə sadəcə bir dəri fərqliliyi deyil, milyonlarla insanın həyatını xilas etmiş qlobal tibbi nailiyyətin canlı xatirəsidir.
