Globalinfo.az güneyli jurnalist yazar Teoman Şahinin yazısını təqdim edir:
“Berlində baş verən hadisə sadəcə siyasi bir kənar epizod və ya keçici etiraz deyildi. Rza Pəhləviyə pomidor sousu atılması qısa müddətdə simvolik bir hadisəyə -müxalifət daxilindəki dərin çatların və özünü alternativ kimi təqdim edən bir axının demokratik potensialının ciddi sınağına çevrildi. Bu hadisə hər şeydən əvvəl legitimlik, liderlik üslubu və bu axının demokratiya prinsipləri ilə münasibəti barədə əsaslı sualları gündəmə gətirdi.
Statistik baxımdan, Berlin toplantısı böyük iddialardan fərqli bir mənzərə göstərdi. Təxminən 9 min nəfərin iştirakı, Almaniyada yaşayan yüz minlərlə iranlı ilə müqayisədə, bu axının sosial bazasının iddia edildiyindən daha məhdud olduğunu göstərir. Bu fərq jurnalistlərin sadə və gözlənilən suallarına əsaslandırılmış cavablar vermək əvəzinə sərt və bəzən alçaldıcı reaksiyalarla qarşılıq verildikdə daha da qabarıq görünür. Bu davranış cavabdeh siyasətçidən çox populist modelləri xatırladır.
Amma məsələnin əsas nöqtəsi sousun atılması deyil, ona verilən reaksiyalar idi. Demokratik ənənələrdə bu cür hərəkətlər, tənqidə açıq olsa da, çox vaxt simvolik etiraz kimi təhlil olunur və diqqət səbəblərə və motivlərə yönəlir. Burada isə, tərəfdarların bir hissəsi özünütənqid əvəzinə təhdidə, qorxutmaya və hətta etiraz edən şəxsə qarşı zorakılıq çağırışlarına yönəldi. “Sous atmaq” ilə “öldürmə və təcavüz təhdidi” arasındakı məsafə elə bir məsafədir ki, onu siyasi emosiyalarla əsaslandırmaq olmaz. Bu fərq daha dərin bir problemin əlamətidir.
Bu çərçivədə daha az diqqət çəkən, amma vacib bir məqam da var: eyni vaxtda bir neçə Azərbaycan təşkilatı və partiyası Almaniya Xarici İşlər Nazirliyində İran masasına məsul şəxs ilə görüşdə Rza Pəhləvinin səfərinə etirazlarını bildirdilər. Bu görüşdə açıq şəkildə deyildi ki, Almaniya hökumətinin onunla rəsmi görüş planı yoxdur və Berlindəki iştirakı bir neçə parlament üzvünün dəvəti ilə olub. Həmçinin bu partiyalar İranın daxili vəziyyəti və iran diasporasının real tərkibi haqqında fərqli bir mənzərə təqdim etməyə çalışdılar. Bu mənzərə tək bir şəxsə fokuslanan vahid narrativlə üst-üstə düşmür. Bu hissə göstərir ki, müxalifətdə “təmsilçilik” məsələsi nə qədər mübahisəli və parçalanmışdır.
Teoman Şahin
Bu arada, Rza Pəhləvinin susqunluğu da diqqət çəkir. Siyasi liderin açıq mövqe göstərib davranış sərhədlərini müəyyən etməli və zorakılığın qarşısını almalı olduğu bir anda liderlik boşluğu açıq şəkildə hiss olundu. Bu susqunluq faktiki olaraq radikal səslərə meydan verdi. Bu səslər isə bir hərəkatı gücləndirmək əvəzinə onu təhlükəli bir kənara sürükləyir.
Digər tərəfdən, bu hadisə göstərdi ki, bu axının ifadə azadlığı, fərqli fikrə dözümlülük və qanunun aliliyi kimi anlayışlarla münasibəti hələ də qeyri-müəyyən və kövrəkdir. Demokratik cəmiyyətlərdə hətta sərt etirazlar belə qanun çərçivəsində qiymətləndirilir və cavab intiqam yolu ilə deyil, dialoq və hüquqi mexanizmlərlə verilir. Bu prinsiplərdən hər hansı bir yayınma, məhz tənqid edilən modellərin yenidən istehsalı deməkdir.
Berlin hadisəsi ciddi bir xəbərdarlıq idi. Etirazın özünə görə yox, ona verilən reaksiyaya görə. Tənqidə dözümlülük, tərəfdarların idarəsi və cavabdehlik sınağında büdrəyən bir axın hələ etibarlı alternativ olmaqdan uzaqdır.
Siyasət yalnız iddia deyil, sınaq meydanıdır. Bu meydanda isə həlledici olan şüarlar yox, davranışlardır. Hətta diplomatik səviyyədə belə “təmsilçilik” üzərində fikir ayrılığı olduğu və müxtəlif müxalif qrupların fərqli reallıq təsvirləri təqdim etdiyi bir şəraitdə, sadə imic quruculuğu ilə ümumi liderlik iddiası irəli sürmək mümkün deyil.
Əgər fərqli bir gələcək qurulacaqsa, bu gələcək buradan başlamalıdır: çoxtərəfliliyin qəbulundan, zorakılıqla açıq sərhəd qoymaqdan və real cavabdehlikdən”.
Həmçinin oxuyun
