Azərbaycanda tolerant dəyərlər həm yaşamaqda, həm də inkişaf etməkdədir. Ölkə vətəndaşları, dini, siyasi, iqtisadi, sosial və mədəni həyatın bütün sahələrində qanun qarşısında bərabərdirlər. Müxtəlif dini və etnik mənsubiyyətə sahib insanların özlərini cəmiyyətin ayrılmaz bir hissəsi hesab etmələri, dövlətin diqqətini, qayğısını və himayəsini eyni şəkildə hiss etmələridir ki, bu da onların əllərindən gələni etmələrinə səbəb olur.
Globalinfo.az-a danışan siyasi şərhçi Vəli Əlibəyov deyib ki, dini və milli tolerantlıq, müxtəlif mədəniyyətlərin və inanc sistemlərinin bir arada sülh içində yaşamasını təmin edən, cəmiyyətin sabitliyini və rifahını dəstəkləyən əsas amillərdən biridir:
“Bu anlayış, insanların fərqli dini, milli və etnik mənsubiyyətlərinə baxmayaraq qarşılıqlı hörmət və anlaşma içində bir yerdə yaşamasını, bir-birinə qarşı önyarğılardan və ayrı-seçkilikdən uzaq olmasını təşviq edir.
Dini tolerantlıq, fərqli dini inanc və təcrübələrə sahib insanların bir arada yaşamasına imkan yaradır. Bu, cəmiyyətin inkişafı üçün çox mühüm rol oynayır, çünki hər bir insanın öz inancını sərbəst şəkildə yaşaması, yalnız dini azadlığın deyil, həm də sosial harmoniyanın əsasıdır. Tolerantlıq, müxtəlif dinlərə mənsub olan insanların bir-birinin inancına hörmət etməsini və fərqlilikləri anlamağa çalışmasını tələb edir. Bu yanaşma, münaqişələrin qarşısını almağa, eyni zamanda insanların bir-birinə daha yaxın və daha anlayışlı olmasına kömək edir.
Azərbaycan da dini tolerantlıq sahəsində qabaqcıl bir nümunə göstərir. Bu ölkə, müxtəlif dini qrupların — müsəlmanlar, xristianlar və yəhudilər — birgə yaşadığı nadir yerlərdən biridir. Ölkə, dini inanc fərqlərini bir problem olaraq deyil, zənginlik olaraq görür və hər bir dinə hörmətlə yanaşır. Bu, yalnız insanların dini inanclarını yaşamasına imkan yaratmır, həm də cəmiyyətdə qarşılıqlı sülh və harmoniya mühitinin formalaşmasına səbəb olur.
Milli tolerantlıq, müxtəlif etnik və milli mənsubiyyətlərə sahib olan insanların birgə yaşayışını təmin edir. Bu prinsiplə, insanlar öz mədəniyyətlərini, dillərini və adət-ənənələrini qoruyaraq, digər millətlərin nümayəndələrinə hörmətlə yanaşır. Həm də milli tolerantlıq, müxtəlif etnik qrupların sosial və iqtisadi bərabərliyini təmin edərək, ədalətli və bərabər imkanların yaradılmasına şərait yaradır”.
Vəli Əlibəyov
Ekspert deyib ki, Azərbaycanın çoxmillətli və çoxmədəniyyətli cəmiyyəti, milli tolerantlıq prinsipini özündə əks etdirir:
“Burada müxtəlif etnik qruplar — azərbaycanlılar, ruslar, talışlar, ləzgilər, kürdlər, tatarlar və digər millətlərin nümayəndələri — birgə yaşayır və hər biri öz mədəniyyətini qorumaqla yanaşı, digər qrupların mədəniyyətlərinə də hörmətlə yanaşır. Bu vəziyyət, millətlərarası münasibətlərin inkişafını dəstəkləyir və cəmiyyətdə sosial harmoniya yaradır.
Millətlərarası münasibətlərin inkişafı, yalnız müxtəlif etnik və dini qrupların bir arada yaşaması ilə məhdudlaşmır. Eyni zamanda, bu münasibətlərin inkişafı üçün təhsil, sosial proqramlar və mədəniyyətlərarası dialoq da mühüm rol oynayır. Təhsil vasitəsilə fərqli mədəniyyətlər və etnik qruplar arasında daha yaxşı anlaşma və qarşılıqlı hörmət yaradılır. İnsanlar, stereotiplərdən və yanlış təsəvvürlərdən uzaqlaşır, müxtəlif mədəniyyətlərə olan maraq artır və sosial birgəlik güclənir.
Dövlətin bu məsələdəki rolu da çox önəmlidir. Dövlət siyasətləri, cəmiyyətdəki müxtəlif qrupların hüquqlarını qorumağa, hər bir fərdin bərabər imkanlara malik olmasına və sosial ədalətin təmin edilməsinə yönəlir. Həmçinin, dövlətin dəstəklədiyi mədəniyyətlərarası tədbirlər, dialoqlar və müzakirələr, müxtəlif qruplar arasında anlaşmanı daha da möhkəmləndirir və münaqişələrin qarşısını alır.
Azərbaycan, çoxmillətli və çoxmədəniyyətli bir ölkə olaraq dini və milli tolerantlıq məsələsində yüksək bir standart göstərir. Ölkədəki müxtəlif millətlər və dinlər birgə yaşayıb, bir-birinin mədəniyyətinə, dilinə və inancına hörmət edir. Azərbaycan cəmiyyəti, fərqli qrupların bir arada yaşamasını sadəcə hüquqi müstəvidə deyil, həm də sosial və mədəni səviyyədə təşviq edir. Ölkə, müxtəlif dinlərin və etnik qrupların sərbəst şəkildə mövcud olmasına imkan verir və bütün vətəndaşların bərabər hüquqlara malik olduğunu təmin edir”.
V.Əlibəyov hesab edir ki, dini və milli tolerantlıq yalnız cəmiyyətin sosial harmoniyasını təmin etmir, həm də iqtisadi inkişafı dəstəkləyir:
“Çoxmədəniyyətli və tolerant cəmiyyətlər, fərqli ideyaların, təcrübələrin və biliklərin qarşılıqlı mübadiləsi nəticəsində daha yaradıcı və yenilikçi olurlar. Bu isə, iqtisadiyyatın inkişafına, iş yerlərinin artmasına və ümumi rifahın yüksəlməsinə gətirib çıxarır.
Eyni zamanda, tolerantlıq cəmiyyətdə sosial ədaləti və inklüzivliyi təmin edir. Hər kəsin bərabər imkanlarla yaşadığı, sosial ədalətin hökm sürdüyü bir cəmiyyətdə, daha çox firavanlıq və rifah mövcud olur. Bu, həm də uzunmüddətli sosial stabilliyi təmin edir və millətlərarası münasibətlərin inkişafını sürətləndirir.
Beləliklə, əminliklə deyə bilərik ki, dini və milli tolerantlıq, millətlərarası münasibətlərin inkişafı üçün əsas şərtdir. Bu prinsiplər, müxtəlif din və millətlərin bir arada yaşaması və bir-birini qəbul etməsi üçün mühim zəmin yaradır. Tolerantlıq, yalnız sosial sülhün qorunması ilə qalmır, həm də iqtisadi, sosial və mədəni inkişafın təməlini təşkil edir. Azərbaycan bu sahədə nümunəvi bir ölkə olaraq, dini və milli müxtəlifliyi özünə güc olaraq qəbul edir və bu prinsipləri geniş şəkildə tətbiq edir. Tolerantlıq, cəmiyyətlər arasında həmrəylik və sülhü təmin edən ən mühüm faktorlardan biridir”.
Qeyd: Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə hazırlanıb.
Mövzu: Dini və milli tolerantlıq, millətlərarası münasibətlərin inkişaf etdirilməsi.
Turan Rzayev
Globalinfo.az
