Xəbər verdiyimiz kimi, Rusiya xarici işlər naziri Sergey Lavrovla türkiyəli həmkarı Hakan Fidan arasında Rusiya XİN-nin Qəbullar Evində danışıqlar keçirilib. Görüşdə İran və Ukrayna müharibələri ilə yanaşı, Cənubi Qafqaz və “3+3” regional əməkdaşlıq platforması da müzakirə edilib.
Prezident İlham Əliyevin təşəbbüskarı olduğu “3+3” formatının reallaşması üçün hansı imkanlar və maneələr mövcuddur?
Globalinfo.az-a danışan “Xəzər” Universitetinin siyasi elmlər üzrə professoru Ramiz Yunus deyib ki, “3+3” formatı Cənubi Qafqaz ölkələrini və qonşu dövlətləri praktiki əməkdaşlıq gündəliyi ətrafında birləşdirə biləcək azsaylı regional təşəbbüslərdən biri olaraq qalır:
“Lakin bu formatın həyata keçirilməsi perspektivləri bu gün təkcə regiondakı vəziyyətdən deyil, həm də daha geniş geosiyasi kontekstdən birbaşa asılıdır. Hazırda son dərəcə mürəkkəb beynəlxalq vəziyyət müşahidə olunur. Rusiya ilə Ukrayna arasında müharibə davam edir və bütün postsovet məkanına ciddi təsir göstərir. Eyni zamanda ABŞ və İran arasındakı münasibətlər ətrafında qeyri-müəyyənlik qalmaqdadır. Hətta diplomatik səylər gərginliyin müvəqqəti azalmasına gətirib çıxarsa belə, mövcud ziddiyyətlərin tam aradan qalxdığını söyləmək hələ tezdir. Belə geosiyasi qeyri-müəyyənlik Cənubi Qafqaz dövlətləri üçün həm ciddi risklər, həm də əlavə manevr imkanları yaradır”.
Ramiz Yunusun sözlərinə görə, belə bir şəraitdə bu gün regionda əsas rol oynayan Azərbaycanın əhəmiyyəti xüsusi olaraq artır:
“Bu reallığı həm Moskvada, həm də Tehranda çox yaxşı anlayırlar. Tarixən nə Rusiya, nə də İran Cənubi Qafqazda güclü, müstəqil və öz imkanlarına arxalanan Azərbaycanın formalaşmasında maraqlı olmayıblar. Lakin mövcud geosiyasi şərait qüvvələr balansını əhəmiyyətli dərəcədə dəyişib. Rusiyanın Ukrayna müharibəsi nəticəsində mövqelərinin zəifləməsi, eləcə də İranın regional böhranlar fonunda imkanlarının məhdudlaşması Azərbaycana öz təsir imkanlarını daha da gücləndirmək üçün əlavə fürsətlər yaradır. Məhz buna görə də Bakı bu gün regionun bir çox digər dövlətləri ilə müqayisədə daha geniş xarici siyasət manevr imkanlarına malikdir”.
16 iyun 2026-cı il. Moskva. Rusiya xarici işlər naziri Sergey Lavrovla türkiyəli həmkarı Hakan Fidan arasında danışıqlar keçirilib
Professor bildirib ki, “3+3” formatının tam şəkildə reallaşmasının qarşısındakı əsas maneə ondan ibarətdir ki, onun bütün iştirakçılarının maraqları fərqlidir və bəzən bir-birinə ziddiyyət təşkil edir:
“Bu, xüsusilə Rusiyanın Gürcüstan və Ermənistanla münasibətlərinə aiddir. Tbilisi üçün ərazi bütövlüyü məsələsi hələ də açıq qalır, çünki Abxaziya və Tsxinvali regionu hələ də Gürcüstan dövlətinin nəzarətindən kənardadır. Buna görə də Rusiya-Gürcüstan münasibətlərindəki ziddiyyətlər bir çox regional təşəbbüslərin potensialını məhdudlaşdırmaqda davam edir. Ermənistan ətrafındakı vəziyyət də daha az mürəkkəb deyil. Ermənistan rəhbərliyinin xarici siyasəti şaxələndirmək cəhdlərinə baxmayaraq, İrəvanın Moskvadan asılılığı qalmaqdadır. Üstəlik, Ermənistanın son daxili siyasi prosesləri göstərdi ki, Rusiya hələ də Ermənistanı Cənubi Qafqazdakı təsirinin mühüm elementi kimi görür və bu mövqelərdən asanlıqla imtina etmək niyyətində deyil. Bu fonda Azərbaycanın mövqeyi prinsipial şəkildə fərqlənir”.
R.Yunus deyib ki, İkinci Qarabağ müharibəsində qələbədən sonra Azərbaycan faktiki olaraq uzun illər davam etmiş xarici münaqişə idarəçiliyi sistemindən çıxaraq öz regional gündəliyini müstəqil şəkildə formalaşdırmaq imkanı əldə edib:
“Məhz bu amil Azərbaycanı Cənubi Qafqazın digər dövlətlərindən fərqləndirir. Şahmat terminologiyasından istifadə etsək, bu gün Azərbaycan eyni vaxtda bir neçə şahmat taxtasında simultan oyun keçirir. Bir tərəfdən Bakı Ermənistanla sülh prosesinin irəliləməsində maraqlıdır. Digər tərəfdən isə regional sabitliyin və iqtisadi inkişafın əsas amillərindən biri olaraq qalan Azərbaycan-Gürcüstan-Türkiyə strateji tərəfdaşlığını daha da gücləndirir. Bununla yanaşı, Azərbaycan mövcud geosiyasi reallıqlardan çıxış edərək həm Rusiya, həm də İranla işgüzar münasibətləri qoruyub saxlayır. Məhz buna görə də mövcud vəziyyət Bakıya eyni zamanda Ermənistanla sülh prosesini gücləndirmək, Türkiyə və Gürcüstanla regional əməkdaşlığı genişləndirmək, həmçinin Moskva və Tehranla praqmatik dialoqu davam etdirmək imkanı verir. Belə çoxşaxəli siyasət yüksək diplomatik çeviklik tələb edir, lakin bu gün Azərbaycanın əsas üstünlüklərindən biri də məhz budur”.
Professor əlavə edib ki, “3+3” formatının perspektivləri böyük ölçüdə onun iştirakçılarının yığılıb qalmış siyasi ziddiyyətləri praqmatik iqtisadi və nəqliyyat maraqlarından ayıra bilməsindən asılı olacaq:
“Bu platformanın potensialı mövcuddur, lakin onun uğuru bəyanatlardan deyil, ciddi fikir ayrılıqlarının mövcud olduğu şəraitdə belə dövlətlərin ortaq maraqlar tapmaq hazırlığından asılı olacaq. Azərbaycan üçün isə mövcud vəziyyət regional mövqelərini daha da gücləndirmək üçün əlavə imkanlar açır. Bununla yanaşı, bu vəziyyət strateji ehtiyatlılıq və Rusiyanın, eləcə də İranın mövcud çətinliklərə baxmayaraq regionun mühüm oyunçuları olaraq qaldığını düzgün qiymətləndirməyi tələb edir. Tarixi yaddaş nə Moskvada və Tehranda, nə də Cənubi Qafqaz xalqları arasında yoxa çıxmayıb. Azərbaycan bu gün qonşularının zəifliyindən deyil, ilk növbədə öz gücündən faydalanır. Məhz bu güc ona dəyişən dünya nizamı şəraitində müstəqil siyasət yürütməyə imkan verir. Elə buna görə də Bakı bu gün Cənubi Qafqazda əsas qərarvermə mərkəzlərindən birinə çevrilib və onun iştirakı olmadan nə regional təhlükəsizlik məsələlərini, nə də “3+3” formatı çərçivəsində uzunmüddətli əməkdaşlıq perspektivlərini müzakirə etmək mümkündür”.
Zaira Akifqızı
Globalinfo.az
Həmçinin oxuyun
