Tramp Putin xamenei Cinpin 132

“2026-cı il dünya siyasəti böyük dövlətlər arasında rəqabətin gücləndiyi, ənənəvi müttəfiqlik münasibətlərinin yenidən dəyərləndirildiyi və regional təhlükəsizlik böhranlarının qlobal iqtisadi sistemə birbaşa təsir etdiyi dövrdən keçir. ABŞ və Çin arasında iqtisadi və texnoloji rəqabət, Rusiya–Ukrayna müharibəsi, Yaxın Şərqdəki münaqişələr, İranla bağlı təhlükəsizlik məsələləri və Avropadakı siyasi proseslər beynəlxalq sistemin gələcəyini formalaşdıran əsas faktorlardır”.

Bu sözləri Globalinfo.az-a türk strateq, siyasi şərhçi Dr. Mehmet Bozkuş deyib.

Ekspert bildirib ki, bu proseslərin ortaq xüsusiyyəti qlobal güc mübarizəsinin yalnız hərbi yolla aparılmamasıdır. Onun sözlərinə görə, enerji resursları, maliyyə sistemləri, ən vacib texnologiyalar, nəqliyyat dəhlizləri, məlumat infrastrukturları və ictimai rəy dövlətlər arasında strateji rəqabətdə getdikcə daha vacib hala gəlir.

Siyasi şərhçi bildirib ki, ABŞ-da aralıq seçkiləri Vaşinqtonun daxili siyasi balansına və xarici siyasətdə qərar qəbuletmə prosesinə təsir göstərə biləcək əhəmiyyətli hadisədir:

“Konqresdə səlahiyyət bölgüsü müdafiə büdcələrinə, xarici yardımlara, sanksiya siyasətlərinə və icraedici hakimiyyətin fəaliyyət dairəsinə təsir göstərə bilər. Lakin ABŞ-dakı seçki nəticələrinin birbaşa və avtomatik olaraq Cənubi Qafqaz siyasətində dəyişikliyə səbəb olacağını düşünmək doğru deyil. Vaşinqtonun regional yanaşması Rusiya, İran, Çin və Avropanın təhlükəsizliyi ilə əlaqəli daha geniş strateji prioritetlərlə formalaşır.

İsraildəki siyasi proseslər isə Yaxın Şərqin təhlükəsizlik arxitekturasına təsir edən mühüm amillərdən biridir. İsrailin İran, Qəzza, Livan və Suriyaya qarşı siyasəti regional sabitliklə yanaşı, enerji bazarlarına və beynəlxalq diplomatiyaya da təsir göstərə bilər”.

Bozkuş qeyd edib ki, İranla ABŞ və İsrail arasında gərginliyin genişmiqyaslı hərbi münaqişəyə çevrilməsi ehtimalı Cənubi Qafqaz üçün əhəmiyyətli təhlükəsizlik riskləri yaradır:

“İran ətrafında hərbi eskalasiya Azərbaycanın sərhəd təhlükəsizliyinə, Xəzər hövzəsində enerji və nəqliyyat əlaqələrinə, investisiya mühitinə və beynəlxalq ticarət xərclərinə təsir göstərə bilər. Azərbaycan üçün bu prosesdə strateji prioritet milli təhlükəsizliyini qoruyarkən regional münaqişələrin birbaşa tərəfinə çevrilməmək, Türkiyə ilə təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığı davam etdirmək və müxtəlif güc mərkəzləri ilə diplomatik münasibətlərdə tarazlığı qorumaqdır”.

Mehmet Bozkus 131

Politoloq bildirib ki, Avropadakı siyasi etirazlar, iqtisadi problemlər, miqrasiya müzakirələri və müdafiə xərcləri ilə bağlı mübahisələr Avropa İttifaqının xarici siyasət prioritetlərinə təsir göstərir:

“Avropanın enerji təchizatını şaxələndirmək ehtiyacı Xəzər hövzəsinin strateji əhəmiyyətini artırır. Azərbaycanın enerji ehtiyatları və Türkiyə vasitəsilə Avropaya uzanan enerji əlaqələri bu kontekstdə mühüm geoiqtisadi əhəmiyyətə malikdir.

Rusiya–Ukrayna müharibəsinin gələcəyi də Cənubi Qafqaz üçün müəyyənedici amillərdən biridir. Müharibənin atəşkəs yolu ilə dondurulması və ya hərbi əməliyyatların uzun müddətə dayandırılması Rusiyanın regional diplomatik prioritetlərini dəyişdirə bilər. Proseslərin bu cür inkişafı Moskvaya Cənubi Qafqaza yenidən daha çox diplomatik resurs ayırmağa imkan verə bilər”.

Bozkuş deyib ki, gələcəkdə Azərbaycanın xarici siyasətdəki uğuru böyük dövlətlər arasındakı rəqabəti düzgün qiymətləndirmək, milli maraqlarını qorumaq və iqtisadi asılılıqlarını şaxələndirmək qabiliyyətindən asılı olacaq:

“2027-2030-cu illərdə Cənubi Qafqazın gələcəyi Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh prosesinin gedişatından, Türkiyənin regional təsirindən, Rusiyanın strateji mövqeyindən, İranın təhlükəsizlik siyasətindən və ABŞ-la Çin arasında Avrasiya uğrunda geoiqtisadi rəqabətdən asılı olaraq formalaşacaq.

Müəyyən sahələrdə sülh prosesində irəliləyişlərə baxmayaraq, siyasi etimadsızlığın davam etməsi idarə olunan regional rəqabətə səbəb ola bilər. Belə bir şəraitdə Azərbaycan üçün çoxşaxəli diplomatiya yürütmək, iqtisadi münasibətlərini şaxələndirmək və təhlükəsizlik risklərini diqqətlə idarə etmək vacib olacaq. Regional təhlükəsizlik sahəsində gərginlik müdafiə və nəqliyyat xərclərinin artmasına və daha kövrək investisiya mühitinə səbəb ola bilər. Buna görə də, Azərbaycan hərbi çəkindiriciliyini qoruyub saxlayarkən diplomatik sabitliyi gücləndirməli və iqtisadi dayanıqlığını artırmalıdır”.

Gülnar Səlimova
Globalinfo.az
İstanbul

Paylaş: