بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، اعلام کرده است که تلاش می‌کند از رویارویی نظامی با ترکیه دوری کند. با این حال، به‌طور کلی ادعاهایی مطرح می‌شود مبنی بر اینکه اسرائیل و ترکیه ممکن است در آینده در نقطه‌ای وارد درگیری نظامی شوند.
اما این احتمال‌ها تا چه اندازه واقعی هستند؟ اگر جنگی میان ترکیه و اسرائیل رخ دهد، این تقابل ممکن است بر اساس چه سناریویی پیش برود؟
باکر حسن‌بیلی، کارشناس مسائل سیاسی، در گفتگو با Globalinfo.az اظهار داشت که رویارویی نظامی احتمالی میان ترکیه و اسرائیل یکی از سناریوهایی است که می‌تواند سیستم امنیتی خاورمیانه را دگرگون ساخته و آزمون سیاسی جدی درون ناتو ایجاد کند.
«نباید احتمال تنها گذاشته شدن ترکیه از سوی غرب را در جریان چنین جنگی نادیده گرفت. اروپا همچنان ترکیه را شریکی برابر برای خود نمی‌داند و ناتو نیز عمدتاً در جهت منافع خویش از آنکارا استفاده می‌کند. اما با در نظر گرفتن اهمیت نظامی-راهبردی ترکیه برای ناتو، تعهدات پیمان این ائتلاف و منافع منطقه‌ای آمریکا، دشوار بتوان ادعا کرد که آنکارا در یک جنگ احتمالی لزوماً تنها خواهد ماند.
هم‌زمان، تصور اینکه ناتو از هرگونه عملیات نظامی آغازشده توسط ترکیه علیه اسرائیل به‌صورت خودکار پشتیبانی خواهد کرد نیز درست نیست.
عضویت ترکیه در ناتو، این کشور را به یک مرکز راهبردی مهم در میان حوزه دریای سیاه، شرق مدیترانه، خاورمیانه و قفقاز جنوبی تبدیل می‌کند. آنکارا یکی از بازیگران اصلی منطقه‌ای است که هم بر موازنه امنیتی دریای سیاه و هم بر مدیریت بحران‌های خاورمیانه تأثیر می‌گذارد. شکل‌گیری تهدید علیه امنیت ترکیه می‌تواند از منظر جناح جنوب‌شرقی ناتو، مواضع این ائتلاف در دریای سیاه و منافع آن در خاورمیانه نیز مشکلاتی بیافریند».
این کارشناس معتقد است که با وجود این، اهمیت راهبردی ترکیه به این معنا نیست که ائتلاف از تمامی تصمیم‌های سیاسی و نظامی آن حمایت خواهد کرد:
«اساس اصل دفاع دسته‌جمعی ناتو را ماده 5 تشکیل می‌دهد. بر پایه این ماده، حمله مسلحانه به یکی از اعضا در حوزه شمول این پیمان، حمله به تمام اعضا محسوب می‌شود و سایر متحدان باید به کشور مورد تهاجم کمک کنند. اما ماده 5 متضمن ورود خودکار همه اعضای ناتو به همان عملیات نظامی نیست؛ هر کشور شکل کمکی را که لازم می‌داند، خودش تعیین می‌کند. ماده 6 پیمان آتلانتیک شمالی، قلمرو ترکیه را نیز در دامنه جغرافیایی ماده 5 جای می‌دهد.
باکر حسن‌بیلی
پیامدهای حقوقی و سیاسی رویارویی احتمالی ترکیه و اسرائیل به نحوه آغاز درگیری بستگی خواهد داشت. چنانچه اسرائیل به خاک ترکیه حمله مسلحانه انجام دهد و این رویداد با شروط اجرایی پیمان ناتو همخوانی داشته باشد، آنکارا می‌تواند مبنای حقوقی محکمی برای پیش کشیدن موضوع فعال‌سازی سازوکار دفاع دسته‌جمعی به دست آورد. در چنین وضعیتی، شکل کمک‌رسانی ناتو به ترکیه، آزمون مهمی برای سنجش میزان اعتبار این ائتلاف خواهد بود.
اگر خودِ ترکیه عملیات نظامی گسترده‌ای را علیه اسرائیل آغاز کند، اوضاع به مراتب پیچیده‌تر خواهد شد. عضویت در ناتو به آنکارا حق برخورداری از پشتیبانی نظامی خودکار را برای هرگونه عملیات تهاجمی نمی‌دهد. دفاع ائتلاف از ترکیه با حمایت آن از تمام عملیات‌های نظامی ترکیه علیه اسرائیل، دو مقوله کاملاً متفاوت هستند.
جنگ مستقیم میان ترکیه و اسرائیل می‌تواند آمریکا را در برابر یک انتخاب سیاسی دشوار قرار دهد. برای واشنگتن، ترکیه یکی از اعضای مهم ناتو و اسرائیل از شرکای کلیدی امنیتی در خاورمیانه است. از یک سو، حمله مسلحانه علیه خاک ترکیه می‌تواند سازوکار دفاع دسته‌جمعی ناتو را به میان بکشد؛ از سوی دیگر، روابط نزدیک با اسرائیل بر سیاست‌های منطقه‌ای و منافع امنیتی آمریکا اثرگذار است».
توران رضایف
Globalinfo.az
Həmçinin oxuyun
