در روزهای اخیر و هم‌زمان با بحث‌ها درباره حجاب در آذربایجان، اظهارات یاشار نوری اوزتورک، الهی‌دان ترک، که سال‌ها پیش مطرح شده بود، مورد توجه قرار گرفته است. او با این دیدگاه که پوشش سر زنان در اسلام یک حکم قطعی دینی است مخالفت کرده و شکل مدرن توربان را نیز به‌شدت نقد کرده بود.
یاشار نوری اوزتورک کیست؟
Globalinfo.az اطلاعات جالبی درباره او ارائه می‌کند.
نخست باید گفت یاشار نوری اوزتورک در 5 فوریه 1951 در شهرستان سورمنه از استان ترابزون ترکیه به دنیا آمد. او از کودکی آموزش قرآن دید، در 9 سالگی حافظ قرآن شد و آموزش کلاسیک مدرسه‌ای گذراند. سپس در رشته‌های الهیات و حقوق تحصیلات عالی کرد. اوزتورک در مجموع به‌عنوان الهی‌دان، استاد، حقوق‌دان، نویسنده و سیاستمدار شناخته می‌شد. او سال‌های طولانی در دانشگاه استانبول فعالیت کرد و بنیان‌گذار دانشکده الهیات این دانشگاه بود. او در سال 2002 به نمایندگی مجلس ملی کبیر ترکیه انتخاب شد.
محور اصلی اندیشه دینی او چه بود؟
رویکرد اصلی اوزتورک، فهم دین اسلام بر پایه قرآن بود. او خرافاتی را که به نام دین رواج می‌یافت، سوءاستفاده از باورهای دینی مردم برای دست‌کاری آنان و اطاعت کورکورانه را نقد می‌کرد. به باور این الهی‌دان، انسان باید در مسائل دینی بیندیشد، پژوهش کند و گفته‌ها را با محتوای قرآن مقایسه کند. این رویکرد اگرچه مخاطبان گسترده‌ای برای او به همراه آورد، موجب اعتراض برخی محافل دینی نیز شد.
دیدگاه‌های او درباره حجاب، ترکیه را تکان داد
یاشار نوری اوزتورک با موضع متفاوت خود نسبت به رویکرد سنتی دینی در مسئله حجاب و پوشش سر، در ترکیه جنجال‌برانگیز شده بود. او در اظهاراتی در 31 مه 2008 گفته بود که پوشش سر از منظر دینی یک حکم قطعی نیست، بلکه مسئله‌ای مربوط به تفسیرهای محل اختلاف است. اوزتورک با انتقاد شدید از شکل مدرن توربان، آن را «لباس راهبه» نامیده بود. او گفته بود که مادرش سر خود را می‌پوشاند، اما از شکل مدرن توربان استفاده نمی‌کرد. همچنین تأکید کرده بود که همسر و دخترش، با وجود آن‌که سر خود را نمی‌پوشانند، دیندار هستند. به باور اوزتورک، پیوند دادن زندگی دینی مسلمانان صرفاً به مسئله پوشش سر درست نبود، زیرا این امر دیگر ارزش‌هایی را که دین به مردم منتقل می‌کند، تحت‌الشعاع قرار می‌داد. این اظهارات، دیدگاه‌های او درباره حکم دینی حجاب و منشأ توربان مدرن را به موضوعی برای بحث گسترده در ترکیه تبدیل کرده بود.
فعالیت‌های دانشگاهی
اوزتورک همچنین نویسنده 38 اثر به زبان‌های ترکی، انگلیسی، آلمانی و فارسی بود. او به‌عنوان استاد مدعو نیز در شهر نیویورک آمریکا فعالیت کرد. این اطلاعات نشان می‌دهد که چهره عمومی او تنها به حضورهای تلویزیونی محدود نبود. به بیان دیگر، اوزتورک چهره‌ای عمومی بود که فعالیت دانشگاهی، نویسندگی کتاب و سیاست را با هم پیوند می‌داد.
یکی از کتاب‌های شناخته‌شده او «Kur’an’daki İslam» است (اسلام در قرآن). موضوع اصلی این اثر، نقش قرآن در فهم اسلام است. اوزتورک از بازنگری در مفاهیم دینی بر اساس متون قرآن دفاع می‌کرد. یکی از آثار این الهی‌دان که در مباحث عمومی مورد توجه قرار گرفت، «Allah ile Aldatmak» است (فریب دادن به نام خدا). در این اثر، تبدیل دین به ابزاری برای منافع شخصی، اهداف سیاسی، کسب قدرت و نفوذ اجتماعی نقد می‌شود.
سخنرانی پارلمانی درباره حقوق زنان
اوزتورک در سخنرانی خود در پارلمان ترکیه در 9 مارس 2005، نگاه جامعه به زنان را به‌شدت نقد کرد. او با اشاره به این‌که از میان 550 نماینده تنها 24 نفر زن بودند، کم‌بودن این میزان نمایندگی در پارلمان را با وجود آن‌که زنان 52 درصد جمعیت را تشکیل می‌دهند، از منظر دموکراسی متناقض دانست. او تأکید کرد که در جهان اسلام، زن در نظریه تکریم می‌شود، اما در زندگی واقعی اغلب تحقیر و استثمار می‌شود. او همچنین به مسئله خشونت علیه زنان، خشونت خانگی و «جنایت‌های ناموسی» توجه داد. یکی از برجسته‌ترین دیدگاه‌های او این بود: بهبود وضعیت زنان تنها با تغییر قوانین ممکن نیست، بلکه طرز فکر در جامعه نیز باید تغییر کند. او گفت بی‌عدالتی علیه زنان، پیامدهای سنگینی برای خود بشریت به همراه می‌آورد.
از عرصه سیاست نیز دور نماند
یاشار نوری اوزتورک نه‌تنها با سخنرانی‌های دینی خود، بلکه با فعالیت سیاسی‌اش نیز مورد توجه قرار گرفت. او اگرچه در سال 2002 از حزب جمهوری‌خواه خلق (CHP) به نمایندگی استانبول انتخاب شد، در سال 2004 به‌دلیل اختلاف‌نظر درباره نگاه به دین، سکولاریسم و خط سیاسی حزب، از آن جدا شد. او سپس با تأسیس حزب «خیزش مردم» خود، تلاش کرد مسیر مستقلی را در سیاست ترکیه در پیش بگیرد. اما حزب او در انتخابات پارلمانی سال 2007 تنها 0,51 درصد آرا را به دست آورد و نتوانست به پارلمان راه یابد. اوزتورک در سخنرانی‌های سیاسی خود از کمالیسم، سکولاریسم و حاکمیت ملی دفاع می‌کرد و دولت AKP را به وابستگی به غرب متهم می‌کرد.
علاقه یاشار نوری اوزتورک به آتاتورک
یاشار نوری اوزتورک، آتاتورک را شخصیت اصلی نظام دولت سکولار و حاکمیت ملی در ترکیه می‌دانست. او در سخنرانی خود در پارلمان ترکیه در سال 2005 تأکید کرده بود که کشورش نه الگوی «اسلام میانه‌رو»، بلکه الگوی جمهوری آتاتورک است. به باور اوزتورک، آتاتورک با مقابله با تابوهایی که به نام دین شکل گرفته بودند، راه را برای آزادی اندیشه مردم گشوده بود. او سکولاریسم را یکی از شروط اساسی دولت قانون‌مدار می‌دانست و استفاده از دین برای اهداف سیاسی را نقد می‌کرد. او در سخنرانی سال 2007 خود نیز میراث آتاتورک را ثروتی ارزشمندتر و ماندگارتر از نفت عربی توصیف کرده بود. اوزتورک با این موضع از این دیدگاه دفاع می‌کرد که دینداری و کمالیسم در تضاد با یکدیگر نیستند.
آخرین لحظات زندگی الهی‌دان
یاشار نوری اوزتورک از سرطان معده رنج می‌برد و مدت‌ها با این بیماری مبارزه کرد. در سال 2011 ابتلای او به سرطان معده تشخیص داده شد و او مدت طولانی تحت درمان بود. او در 12 نوامبر 2011 به‌دلیل بیماری تحت عمل جراحی قرار گرفت و پس از آن حدود سه ماه و نیم شیمی‌درمانی شد. اما در سال‌های بعد، سرطان دوباره شدت گرفت. در ژوئن 2016 وضعیت جسمانی او به‌شدت وخیم شد و در بیمارستان دانشگاه یدی‌تپه در استانبول بستری شد. او با وجود مداخله پزشکان، در 22 ژوئن 2016 در 65 سالگی درگذشت.
گونای رسول‌قیزی
Globalinfo.az
Həmçinin oxuyun
