“Şuşanın işğaldan azad olunmasından sonra şəhərin zəngin tarixi-mədəni irsinin öyrənilməsi, qorunması və bərpası istiqamətində aparılan araşdırmalar milli-mədəni yaddaşımızın yenidən üzə çıxarılması baxımından mühüm nəticələrlə yadda qalır. Bu istiqamətdə əldə edilən əlamətdar nəticələrdən biri də Azərbaycan ədəbiyyatının görkəmli nümayəndələri Qasım bəy Zakir və Mirzə Ələsgər Növrəsin məzarlarının aşkar edilməsidir”.
Bu sözləri Globalinfo.az-a tarixçi Faiq İsmayılov deyib.
O bildirib ki, Şuşada Qasım bəy Zakir və Mirzə Ələsgər Növrəsin məzarlarının aşkar edilməsi ədəbi irsin və tarixi yaddaşın bərpası deməkdir:
“Bu tapıntı yalnız iki tanınmış ədibin dəfn olunduğu yerlərin müəyyənləşdirilməsi deyil, eyni zamanda XIX əsr Azərbaycan ədəbi mühitinin, Şuşanın mədəni həyatının və milli ədəbi irsimizin tarixi coğrafiyasının daha dərindən öyrənilməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır”.
Tarixçi qeyd edib ki, Qasım bəy Zakir əsərləri yalnız bədii-estetik xüsusiyyətlərinə görə deyil, həm də XIX əsr Azərbaycan cəmiyyətinin sosial-mədəni mənzərəsini əks etdirən tarixi-mənəvi mənbə kimi dəyərlidir:
“Onun satirik yaradıcılığı Azərbaycan ədəbiyyatında ictimai tənqidin, realist düşüncənin və milli ədəbi ənənələrin inkişafına mühüm töhfə verib.
Mirzə Ələsgər Növrəsin yaradıcılığının və ədəbi irsinin araşdırılması həmin dövrdə Qarabağda formalaşmış poetik mühitin, ədəbi əlaqələrin və yaradıcılıq ənənələrinin daha dərindən öyrənilməsinə imkan yaradır”.
Faiq İsmayılovun fikrincə, hər iki ədibin məzarlarının Şuşada aşkar edilməsi bir neçə istiqamətdə mühüm elmi və tarixi əhəmiyyət daşıyır:
“İlk növbədə, bu hadisə Azərbaycan ədəbiyyatının görkəmli nümayəndələrinin həyat və yaradıcılığı ilə bağlı indiyədək kifayət qədər öyrənilməmiş tarixi məkanların müəyyənləşdirilməsinə şərait yaradır. Məzar yerlərinin dəqiqləşdirilməsi onların bioqrafiyasının, dəfn tarixinin, ailə və nəsil əlaqələrinin, eləcə də yaşadıqları dövrün ictimai-mədəni münasibətlərinin yeni mənbələr əsasında araşdırılması üçün əlavə imkanlar açır. Eyni zamanda, bu tapıntılar Şuşanın XIX əsrdəki ədəbi-mədəni mühitinin tarixi mənzərəsini daha dolğun şəkildə bərpa etməyə kömək edir”.
F.İsmayılovun sözlərinə görə, bu cür tarixi tapıntılar Şuşanın mədəni turizm potensialının genişləndirilməsi baxımından da əhəmiyyətlidir:
“Şəhərin görkəmli ədəbi şəxsiyyətləri ilə bağlı tarixi məkanların vahid mədəni irs marşrutu çərçivəsində təqdim edilməsi, onların həyat və yaradıcılığı haqqında məlumat lövhələrinin hazırlanması, rəqəmsal xəritələrdə qeydiyyata alınması və maarifləndirici ekskursiyalara daxil edilməsi məqsədəuyğundur. Belə təşəbbüslər Şuşanın ədəbi-mədəni irsinin daha geniş auditoriyaya tanıdılmasına, tarixi məkanların ictimai əhəmiyyətinin artırılmasına və mədəni turizmin inkişafına xidmət edə bilər.
Faiq İsmayılov
Şuşada Qasım bəy Zakir və Mirzə Ələsgər Növrəsin məzarlarının aşkar edilməsi, ümumilikdə, işğaldan azad edilmiş ərazilərdə tarixi-mədəni irsin yenidən müəyyənləşdirilməsi, tədqiqi və milli yaddaşın bərpası prosesinin mühüm tərkib hissəsidir. Bu proses tarixi şəxsiyyətlərin həyat və fəaliyyətinin araşdırılmasını, onların məzar yerlərinin müəyyənləşdirilməsini, ədəbi və mənəvi irsin qorunmasını, eləcə də tarixi məkanların əvvəlki mədəni məzmununun bərpasını da əhatə etməlidir”.
Müsahibimiz deyib ki, Şuşanın tarixi yaddaşı onun memarlıq abidələrində, məscidlərində, tarixi qəbiristanlıqlarında, qədim yaşayış məkanlarında, eləcə də bu torpaqda yaşamış, yaratmış və Azərbaycan mədəniyyətinin inkişafına töhfə vermiş şəxsiyyətlərin irsində yaşamaqdadır:
“Qasım bəy Zakir və Mirzə Ələsgər Növrəsin məzarlarının aşkar edilməsi bu yaddaşın mühüm səhifələrinin yenidən üzə çıxarılması deməkdir. Ona görə də belə tarixi tapıntıların elmi əsaslarla araşdırılması, sənədləşdirilməsi, mühafizəsi və ictimaiyyətə tanıdılması milli-mədəni irsimizin qorunması istiqamətində həyata keçirilməli olan mühüm vəzifələrdəndir. Nəticə etibarilə, görkəmli ədiblərin məzarlarının aşkar edilməsi Şuşanın yalnız memarlıq və incəsənət mərkəzi deyil, həm də Azərbaycanın zəngin ədəbi fikir və yaradıcılıq ənənələrinin formalaşdığı tarixi məkan olduğunu bir daha təsdiqləyir. Bu irsin öyrənilməsi və qorunması keçmişlə müasirlik arasında mənəvi bağlılığın möhkəmləndirilməsinə, milli tarixi yaddaşın yaşadılmasına və gələcək nəsillərə ötürülməsinə xidmət edir”.
Zaira Akifqızı
Globalinfo.az
