«پس از آزادسازی شوشا از اشغال، پژوهش‌هایی که در جهت مطالعه، حفاظت و بازسازی میراث غنی تاریخی-فرهنگی این شهر انجام می‌شود، از نظر بازآشکارسازی حافظه ملی-فرهنگی ما با نتایج مهمی همراه است. یکی از نتایج شاخصی که در این زمینه به دست آمده، کشف آرامگاه قاسم بیگ زاکر و میرزا علی‌اصغر نورس، دو نماینده برجسته ادبیات آذربایجان است».
این سخنان را تاریخ‌نگار فایق اسماعیل‌اف به Globalinfo.az گفت.
او اعلام کرد که کشف آرامگاه قاسم بیگ زاکر و میرزا علی‌اصغر نورس در شوشا به معنای احیای میراث ادبی و حافظه تاریخی است:
«این یافته تنها تعیین محل دفن دو ادیب شناخته‌شده نیست، بلکه از نظر مطالعه عمیق‌تر محیط ادبی آذربایجان در قرن XIX، حیات فرهنگی شوشا و جغرافیای تاریخی میراث ادبی ملی ما نیز اهمیت ویژه‌ای دارد».
این تاریخ‌نگار خاطرنشان کرد که آثار قاسم بیگ زاکر نه تنها به سبب ویژگی‌های هنری-زیبایی‌شناختی، بلکه به عنوان منبعی تاریخی-معنوی که تصویر اجتماعی-فرهنگی جامعه آذربایجان در قرن XIX را بازتاب می‌دهد، ارزشمند است:
«آفرینش‌های طنزآمیز او سهم مهمی در توسعه نقد اجتماعی، تفکر واقع‌گرا و سنت‌های ادبی ملی در ادبیات آذربایجان داشت.
بررسی آثار و میراث ادبی میرزا علی‌اصغر نورس امکان مطالعه عمیق‌تر محیط شاعرانه‌ای را فراهم می‌کند که در آن دوره در قره‌باغ شکل گرفته بود، همچنین پیوندهای ادبی و سنت‌های آفرینش ادبی را».
به باور فایق اسماعیل‌اف، کشف آرامگاه هر دو ادیب در شوشا در چند جهت اهمیت علمی و تاریخی مهمی دارد:
«پیش از هر چیز، این رویداد زمینه شناسایی فضاهای تاریخی مرتبط با زندگی و آثار نمایندگان برجسته ادبیات آذربایجان را فراهم می‌کند که تا کنون به اندازه کافی مطالعه نشده‌اند. روشن شدن محل آرامگاه‌ها امکان‌های تازه‌ای برای بررسی زندگی‌نامه آنان، تاریخ دفن، پیوندهای خانوادگی و نسلی و همچنین مناسبات اجتماعی-فرهنگی دوران حیاتشان بر پایه منابع جدید می‌گشاید. در همان حال، این یافته‌ها به بازسازی کامل‌تر تصویر تاریخی محیط ادبی-فرهنگی شوشا در قرن XIX کمک می‌کند».
به گفته ف. اسماعیل‌اف، چنین یافته‌های تاریخی از نظر گسترش ظرفیت گردشگری فرهنگی شوشا نیز اهمیت دارد:
«شایسته است فضاهای تاریخی مرتبط با شخصیت‌های برجسته ادبی شهر در چارچوب یک مسیر واحد میراث فرهنگی معرفی شوند، تابلوهای اطلاعاتی درباره زندگی و آثار آنان تهیه گردد، در نقشه‌های دیجیتال ثبت شوند و در تورهای آموزشی گنجانده شوند. چنین اقدام‌هایی می‌تواند به معرفی گسترده‌تر میراث ادبی-فرهنگی شوشا به مخاطبان بیشتر، افزایش اهمیت اجتماعی فضاهای تاریخی و توسعه گردشگری فرهنگی خدمت کند.
فایق اسماعیل‌اف
کشف آرامگاه قاسم بیگ زاکر و میرزا علی‌اصغر نورس در شوشا، در مجموع، بخش مهمی از روند بازشناسایی، بررسی و احیای حافظه ملی در سرزمین‌های آزادشده از اشغال است. این روند باید بررسی زندگی و فعالیت شخصیت‌های تاریخی، تعیین محل آرامگاه‌های آنان، حفاظت از میراث ادبی و معنوی و نیز احیای محتوای فرهنگی پیشین فضاهای تاریخی را در بر بگیرد».
مصاحبه‌شونده ما گفت که حافظه تاریخی شوشا در بناهای معماری، مسجدها، گورستان‌های تاریخی، اماکن مسکونی کهن و همچنین در میراث شخصیت‌هایی زنده است که در این خاک زیسته، آفریده و به توسعه فرهنگ آذربایجان کمک کرده‌اند:
«کشف آرامگاه قاسم بیگ زاکر و میرزا علی‌اصغر نورس به معنای آشکار شدن دوباره صفحات مهمی از این حافظه است. از این رو، بررسی، مستندسازی، حفاظت و معرفی عمومی چنین یافته‌های تاریخی بر پایه‌های علمی از وظایف مهمی است که باید در جهت پاسداری از میراث ملی-فرهنگی ما انجام شود. در نتیجه، کشف آرامگاه این ادیبان برجسته یک بار دیگر تأیید می‌کند که شوشا تنها مرکز معماری و هنر نبوده، بلکه فضایی تاریخی است که سنت‌های غنی اندیشه و آفرینش ادبی آذربایجان در آن شکل گرفته است. مطالعه و حفاظت از این میراث به تقویت پیوند معنوی میان گذشته و امروز، زنده نگه داشتن حافظه تاریخی ملی و انتقال آن به نسل‌های آینده خدمت می‌کند».
زائیرا آکیف‌قیزی
Globalinfo.az
Həmçinin oxuyun
