Azərbaycan-Ermənistan sülh prosesində mühüm mərhələlərdən biri 2025-ci il avqustun 8-də ABŞ-da keçirilən görüş və sülh sazişinin paraflanması oldu. Bu razılaşma uzun illər davam edən qarşıdurmadan sonra regionda yeni siyasi reallığın formalaşması istiqamətində mühüm addım kimi qiymətləndirilir. Növbəti mərhələdə əsas məsələ razılaşmaların icrası və davamlı sülhün təmin olunmasıdır.
Ötən il ABŞ-da əldə olunan razılaşmanı Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərində hansı dönüş nöqtəsi kimi qiymətləndirmək olar və davamlı sülh üçün qarşıda hansı addımlar dayanır?
Globalinfo.az-a danışan deputat Rövşən Muradov deyib ki, Prezident İlham Əliyevin 2025-ci il avqustun 8-də ABŞ-yə işgüzar səfəri və Donald Trampla Vaşinqtonda baş tutan görüşü müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində Azərbaycanın qazandığı yeni siyasi statusun və geostrateji əhəmiyyətinin təsdiqi baxımından xüsusi tarixi məna daşıyan hadisədir:
“Bu görüşü yalnız ikitərəfli əlaqələrin gündəliyinə daxil olan diplomatik təmas kimi qiymətləndirmək Azərbaycanın son illərdə həyata keçirdiyi çoxşaxəli siyasətin yaratdığı nəticələri dar çərçivədə dəyərləndirmək olardı. Vaşinqton görüşü Azərbaycanın öz milli maraqları əsasında formalaşdırdığı geosiyasi reallığın, regional liderlik imkanlarının və beynəlxalq tərəfdaşlıq potensialının qlobal güc mərkəzləri tərəfindən qəbul edildiyini nümayiş etdirən strateji dönüş nöqtəsi kimi yadda qaldı. Ötən bir il ərzində baş verən proseslər isə həmin görüşün əhəmiyyətini daha aydın şəkildə üzə çıxardı. Azərbaycan yalnız özünün yaratdığı yeni regional reallığı möhkəmləndirmədi, eyni zamanda həmin reallığı genişmiqyaslı diplomatik təşəbbüslərə, iqtisadi imkanlara və beynəlxalq strateji tərəfdaşlıqlara çevirmək qabiliyyətini də nümayiş etdirdi.
Bu baxımdan, Vaşinqton görüşünün ən mühüm nəticəsi Azərbaycanın Cənubi Qafqazdakı siyasi çəkisinin yeni keyfiyyət mərhələsinə yüksəlməsi ilə səciyyələnir”.
Deputat deyib ki, Qarabağ münaqişəsinin həllindən sonra meydana çıxan yeni geosiyasi düzən artıq Azərbaycanın yaratdığı reallığın nəticəsi olmaqla kifayətlənmir, regionun gələcək siyasi, təhlükəsizlik və iqtisadi arxitekturasının başlanğıc nöqtəsinə çevrilir:
“Son bir ildə beynəlxalq diplomatiyanın regiona münasibətində baş verən dəyişikliklər göstərir ki, Cənubi Qafqazın sabitliyi, kommunikasiyaların gələcəyi və regional əməkdaşlığın perspektivləri Azərbaycanın müəyyən etdiyi siyasi çərçivədən kənarda təsəvvür edilə bilməz. Bu yeni reallığın ən mühüm siyasi ifadələrindən biri Azərbaycanın sülh gündəliyində qazandığı aparıcı mövqedir. Bakı sülhü yalnız münaqişənin siyasi nəticəsi kimi deyil, Cənubi Qafqazda yeni əməkdaşlıq fəlsəfəsinin institusional əsası kimi təqdim etdi. Ərazi bütövlüyünün və suverenliyin qarşılıqlı tanınması, dövlətlərarası münasibətlərin beynəlxalq hüququn fundamental prinsipləri əsasında qurulması, kommunikasiyaların açılması və iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsi Azərbaycanın irəli sürdüyü konsepsiyanın ayrı-ayrı elementləri deyil, bütövlükdə regional təhlükəsizlik modelinin əsas sütunlarıdır”.
Rövşən Muradov
R.Muradov deyib ki, ötən bir il ərzində ABŞ və Avropa ilə strateji əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi, Türk dünyası ilə inteqrasiya proseslərinin sürətlənməsi, Asiya dövlətləri ilə iqtisadi və nəqliyyat əlaqələrinin genişlənməsi Azərbaycanın çoxşaxəli xarici siyasət kursunun geosiyasi dayanıqlığını daha da artırır:
“Bu mənzərədə enerji diplomatiyasının transformasiyası ayrıca əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan artıq qlobal enerji bazarlarında yalnız resurs təminatçısı funksiyası ilə məhdudlaşmır. Ölkənin enerji infrastrukturu Avropanın enerji təhlükəsizliyinin, regional enerji bağlantılarının və yaşıl enerji keçidinin mühüm elementlərindən birinə çevrilir. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun yaşıl enerji zonasına çevrilməsi istiqamətində həyata keçirilən layihələr isə Azərbaycanın enerji siyasətini daxili regional inkişaf, texnoloji modernləşmə və beynəlxalq enerji əməkdaşlığının vahid strateji platformasında birləşdirir.
Orta Dəhlizin inkişafı da Azərbaycanın geoiqtisadi çəkisini yeni müstəviyə çıxaran əsas istiqamətlərdəndir. Şərqlə Qərb arasında ticarət və logistika zəncirlərinin yenidən qurulduğu indiki mərhələdə Azərbaycanın coğrafi mövqeyi sadəcə əlverişli tranzit imkanından daha böyük məna kəsb edir. Bakı limanı, Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu, nəqliyyat infrastrukturunun modernləşdirilməsi və regionda yeni kommunikasiyaların formalaşdırılması Azərbaycanı Avrasiya məkanında yüklərin hərəkət etdiyi marşrutdan həmin marşrutların strateji təhlükəsizliyinə və səmərəliliyinə təsir göstərən geoiqtisadi mərkəzə çevirir”.
Deputat bildirib ki, nəticə etibarilə, Vaşinqton görüşündən ötən bir il Azərbaycanın diplomatik uğurlarının arxasında yalnız xarici siyasət amillərinin dayanmadığını göstərdi:
“Güclü iqtisadi baza, enerji və nəqliyyat infrastrukturu, azad edilmiş ərazilərdə genişmiqyaslı quruculuq, investisiya imkanlarının artması və institusional dayanıqlılıq Azərbaycanın beynəlxalq müstəvidə daha böyük siyasi təşəbbüslərlə çıxış etməsinin maddi əsasını formalaşdırır. Xarici siyasətin gücü daxili inkişafın yaratdığı imkanlarla tamamlanır və bu sintez Azərbaycanın dövlət gücünü daha geniş geosiyasi təsir imkanlarına çevirir.
Bu proseslərin strateji istiqamətini müəyyən edən əsas amil isə Prezident İlham Əliyevin siyasi liderliyidir. Onun diplomatiyasında prinsipiallıq və çeviklik, milli maraq və beynəlxalq əməkdaşlıq, siyasi iradə və praqmatik hesablamalar vahid dövlət strategiyasının tərkib hissəsi kimi çıxış edir. Son bir ilin nəticələri bir daha göstərdi ki, Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzunun yüksəlişi ayrı-ayrı diplomatik görüşlərin təsadüfi nəticəsi deyil, uzunmüddətli dövlət strategiyasının, ardıcıl siyasi kursun və milli maraqlara söykənən liderlik modelinin qanunauyğun nəticəsidir.
Bu mənada, 8 avqust 2025-ci il yalnız təqvimdə müəyyən bir tarixi ifadə etmir. Bu tarix Azərbaycanın yaratdığı geosiyasi reallığı beynəlxalq siyasi kapitala çevirmək qabiliyyətinin yeni mərhələyə keçidini simvolizə edir. Ötən bir il isə həmin keçidin nəticələrini təsdiqləyərək Azərbaycanın regional güc statusundan daha geniş beynəlxalq strateji aktor mövqeyinə doğru yüksəlişinin ardıcıl və məqsədyönlü xarakter daşıdığını nümayiş etdirib”.
Zaira Akifqızı
Globalinfo.az
Həmçinin oxuyun
