Türkiyə Cümhuriyyətinin qurucusu Mustafa Kamal Atatürkün diş həkiminin erməni Arşak Sürenyan olması yenidən gündəmə gəlib. Məsələ sosial şəbəkələrdə müzakirələrə səbəb olub və bəziləri tərəfindən birmənalı qarşılanmayıb.
Türkiyə Cümhuriyyətinin qurucusunun məhz bu ölkəyə qarşı düşmən münasibətdə olan bir millətin nümayəndəsinə güvənərək diş həkimi seçməsi mübahisə doğurub.
Bəs Arşak Sürenyan kimdir?
Globalinfo.az onunla bağlı məlumatları təqdim edir:
XX əsrin əvvəllərində İstanbul tamam başqa bir şəhər idi. Bu gün milyonlarla insanın yaşadığı nəhəng meqapolis həmin dövrdə imperiyanın mədəniyyət, ticarət və elm mərkəzi sayılırdı. Şəhərin küçələrində türkcə ilə yanaşı erməni, yunan, fransız və bir çox fərqli dildə danışan insanlara rast gəlmək adi hal idi.
İstanbulun tibb dünyasında da bu çoxmillətli quruluş özünü göstərirdi. Həkimlik və xüsusilə stomatologiya sahəsində qeyri-müsəlman mütəxəssislər mühüm yer tuturdular. Onların arasında erməni həkimlər də vardı. Bu insanlar yalnız öz icmalarına deyil, bütün şəhər əhalisinə xidmət göstərirdilər. Arşak Sürenyan məhz belə bir mühitdə yetişmişdi.
Arşak Sürenyan erməni icmasının öndə gələn şəxslərindən idi. Daha dəqiq desək, İstanbulda, Beyoğlunda icmaya məxsus dərnəyə rəhbərlik edirdi.
Sürenyan İstanbulun tibbi çevrəsində də tanınan bir mütəxəssis idi. Diş həkimliyi həmin dövrdə sadəcə tibbi xidmət deyildi. Bu sahə həm də böyük etibar tələb edən bir peşə idi. Çünki həkim xəstənin ən şəxsi problemləri ilə məşğul olur, onun sağlamlığı və həyatı ilə bağlı məsuliyyət daşıyırdı.
Atatürk kimi hər şeyin detalına diqqət edən, yanında olan insanları seçərkən peşəkarlığa böyük önəm verən bir liderin həkim seçimi də təsadüfi ola bilməzdi. Cümhuriyyətin ilk illərində Atatürkün ətrafında müxtəlif mənşəli mütəxəssislərin olması diqqət çəkirdi. Onun üçün əsas meyar insanın kimliyi deyil, bacarığı və işinə münasibəti idi. Arşak Sürenyanın da bu çevrədə yer alması həmin dövrün sosial atmosferini göstərən maraqlı nümunələrdən biridir.
Əslində, Arşak Sürenyan ikinci diş həkimi idi. Atatürkün birinci diş həkimi seferat yahudisi olan Sami Güznsberg idi.
Soyad Qanununun qəbul edilməsi ilə milyonlarla insan yeni soyad aldı. Bu dəyişiklik yalnız ad məsələsi deyildi. Bu, yeni vətəndaşlıq anlayışının bir hissəsi idi. Həmin illərdə Sürenyan ailəsi də “Süren” soyadını qəbul etdi.
Bu soyad sonrakı illərdə Türkiyədə başqa bir sahədə də məşhurlaşacaqdı. Lakin o zaman heç kim bilmirdi ki, Arşak Sürenyanın ailə xətti gələcəkdə futbol tarixində də öz izini qoyacaq. Çünki illər sonra bu ailənin nümayəndələrindən biri — Faruk Süren — Türkiyə futbolunun ən böyük arzularından birini gerçəkləşdirəcəkdi.
Amma bu hekayəyə gəlməzdən əvvəl Süren ailəsinin Türkiyə cəmiyyətində necə möhkəmləndiyinə baxmaq lazımdır. Arşak Sürenyanın həyatı bir nöqtədə dayanmadı. O, yalnız öz dövrünün tanınmış həkimi kimi qalmadı. Onun yaratdığı ailə mühiti gələcək nəsillərin varlanmasında mühüm rol oynadı.
Onun ailəsi zamanla Türkiyənin iqtisadi və sosial həyatında özünəməxsus yer qazandı. Bu yüksəliş bir anda baş vermədi. Bunun arxasında uzun illər ərzində formalaşan təhsil, əmək və cəmiyyətlə qurulan münasibətlər dayanırdı.
Arşak Sürenyanın oğlu Fuad Süren artıq başqa bir Türkiyənin vətəndaşı idi. Bu, Atatürk dövrünün qurduğu yeni dövlətin böyüməyə başladığı illər idi. Türkiyədə sənaye inkişaf edir, özəl sektor genişlənir, yeni biznes ailələri meydana çıxırdı. Fuad Süren də həmin dövrün imkanlarından istifadə edərək iş dünyasında tanınan simalardan birinə çevrildi. Bu, Süren ailəsinin ikinci mərhələsi idi.
Birinci mərhələdə ailənin adı tibb və peşəkarlıqla bağlı idisə, ikinci mərhələdə iqtisadiyyat və biznes sahəsində görünməyə başladı. Amma ailənin tarixdə ən çox tanınan nümayəndəsi hələ qarşıda idi.
Faruk Süren…
Bu ad Türkiyədə futbol azarkeşləri üçün xüsusi məna daşıyır.
1990-cı illərin ikinci yarısında “Galatasaray” Türkiyə futbolunda böyük dəyişikliklər yaşayan bir klub idi. Klub yalnız daxili yarışlarda uğur qazanmaq deyil, Avropada da söz sahibi olmaq istəyirdi.
Həmin dövrdə klubun rəhbərliyinə gələn Faruk Süren böyük bir iddia ortaya qoydu: “Galatasaray” yalnız Türkiyənin deyil, Avropanın da güclü komandalarından biri ola bilər.
O illərdə bu fikir çoxlarına real görünmürdü.
Çünki Avropa futbolunda güc mərkəzləri əsasən İngiltərə, İspaniya, İtaliya və Almaniya klubları idi. Türkiyə komandalarının Avropanın ən böyük turnirlərində qalıcı uğur qazanacağına çox adam inanmırdı.
Lakin Faruk Süren fərqli düşünürdü.
O, yalnız maliyyə və idarəçilik baxımından deyil, psixoloji olaraq da klubun dəyişməsinə çalışırdı. Komandanın qarşısına böyük hədəflər qoyuldu.
Nəticə isə tarixə düşdü.
1999-2000 mövsümündə “Galatasaray” UEFA Kubokunu qazandı. Bu, Türkiyə futbol tarixində ilk dəfə bir klubun Avropa səviyyəsində belə böyük uğura imza atması idi.
İstanbulun küçələrində milyonlarla insan bu qələbəni qeyd etdi.
“Galatasaray”ın futbolçuları Avropanın böyük klublarını geridə qoyaraq Türkiyə futbolunun adını bütün dünyaya çatdırdı.
Hazırladı: Turan Rzayev
Globalinfo.az
Həmçinin oxuyun
