در سایه برگزاری نشست سازمان همکاری اقتصادی آسیا-اقیانوسیه (APEC) در چین، تماسهای رهبران آمریکا، روسیه و چین به کانون توجه دستور کار سیاسی بینالمللی تبدیل شده است. این پرسش مطرح است که آیا در این عرصه که منافع سه قدرت بزرگ جهان در آن تلاقی میکند، پروژه TRIPP (کریدور زنگهزور) مورد بحث قرار خواهد گرفت یا نه و نیز توافقهای احتمالی چه تأثیری بر آینده قفقاز جنوبی خواهند داشت.
بهویژه تلاش آمریکا برای تقویت مواضع خود در منطقه از طریق این پروژه، علاقه چین به مسیرهای ترانزیتی که از آسیای مرکزی به اروپا کشیده میشود و موضع ژئوپلیتیک متغیر روسیه در قفقاز جنوبی، به این مسئله اهمیت بیشتری میبخشد.
اما آیا بحث درباره پروژه TRIPP در نشست APEC ممکن است؟ آیا توافقهای احتمالی میان رهبران سه دولت بزرگ میتواند تحقق کریدور زنگهزور را تسریع کند؟ این تماسها چگونه میتواند بر چشمانداز ژئوپلیتیک آسیای مرکزی و قفقاز جنوبی، روابط آذربایجان و ارمنستان و فرآیند امضای توافق صلح تأثیر بگذارد؟
الچین میرزهبیلی، نماینده مجلس که با Globalinfo.az گفتوگو کرده است، گفت که نشست APEC در چین و بهویژه دیدار سهجانبه دونالد ترامپ، شی جینپینگ و ولادیمیر پوتین نه تنها از نظر توازن قدرت جهانی، بلکه از نظر آرایش ژئوپلیتیک آینده آسیای مرکزی و قفقاز جنوبی نیز اهمیت بسزایی دارد:
«هیچ اطلاعات مشخصی درباره اینکه پروژه TRIPP بهطور جداگانه در دستور کار رسمی APEC موضوع بحث قرار گیرد، وجود ندارد. اما در تماسهای دوجانبه و سهجانبه رهبران قدرتهای بزرگ، بررسی خطوط ترانزیتی-ارتباطی منطقهای، امنیت و منافع اقتصادی بعید نیست.
به گمان من، تأثیر این دیدار بر تحقق پروژه TRIPP مستقیم نیست و بیشتر در چارچوب همسوسازی منافع ژئوپلیتیک و اقتصادی میتواند باشد. فراموش نکنیم که در ابتدای نوامبر میان آذربایجان، آمریکا و ارمنستان درباره ایجاد گروههای برنامهریزی فنی پروژه در جهتهای حملونقل و برق توافق حاصل شد. این نشان میدهد که پروژه از مرحله بیانیههای سیاسی به مرحله اجرای عملی گام نهاده است.

الچین میرزهبیلی
از سوی دیگر، چین در آسیای مرکزی منافع اقتصادی و راهبردی جدی دارد. تقویت مواضع آمریکا در قفقاز جنوبی، تغییر توان نفوذ سنتی روسیه در منطقه و راهبرد ترانزیتی-لجستیکی چین، واقعیت ژئوپلیتیک تازهای شکل میدهد. دیدار سه رهبر میتواند از نظر همسوسازی این منافع مهم باشد.
درباره روابط آذربایجان و ارمنستان، فکر میکنم سرنوشت فرآیند صلح دیگر تنها به موضع قدرتهای خارجی وابسته نیست. مسئله اصلی این است که طرفها توافقهای بهدستآمده را با گامهای مشخص تحکیم کنند، خطوط ارتباطی گشوده شود و اعتماد متقابل شکل گیرد.
پروژه TRIPP تنها احیای ارتباط حملونقل میان آذربایجان و ارمنستان نیست، بلکه پروژهای راهبردی است که آسیای مرکزی را از طریق قفقاز جنوبی به اروپا متصل میکند. از این نظر، تحقق آن میتواند وزن اقتصادی و سیاسی کل منطقه را افزایش دهد. اما نباید اجازه داد رقابت ژئوپلیتیک قدرتهای بزرگ این فرآیند را کند کند. صلح و همکاری در منطقه نباید در خدمت منافع دولتهای جداگانه، بلکه پیش از هر چیز در خدمت آینده ملتهای منطقه باشد».
توران رضایف
Globalinfo.az