قطر با دعای باران به صدر اخبار آمده است. امیر کشور، شیخ تمیم بن حمد آل ثانی، مردم را به دلیل خشکسالی به نماز باران فراخوانده است. اما سنت دعا برای باران تنها به قطر محدود نیست. در ترکیه در زمان خشکسالی در مساجد دعاهای جمعی باران خوانده می‌شود. حتی در مارس 2023 پس از دعای یک شهروند برای باران در شانلی‌اورفه، سیل رخ‌داده در این شهر در شبکه‌های اجتماعی بحث‌برانگیز شد. در سال 2025 نیز در منطقه قونیه هنگام دعای باران رگبار آغاز شد و در برخی مناطق شهرستان کولو سیل جاری شد. در ایران نیز سال گذشته در شرایط بحران آب و خشکسالی طولانی‌مدت، دعاهای باران در تهران، مشهد، قم و قزوین برگزار شد.
آیا دعای باران سنتی صرفاً مخصوص مسلمانان است؟ چگونه می‌توان آغاز بارش پس از دعا را توضیح داد؟ در دورانی که فناوری مدرن توسعه یافته است، چگونه می‌توان ارزیابی کرد که دولت‌ها و جوامع همچنان به دعای باران روی می‌آورند؟
Globalinfo.az در گفت‌وگو با این خبرگزاری، کارشناس دین تورال ایرفان گفت که درباره گردهمایی جمعی مردم برای دعا در دوره‌های خشکسالی و بارش باران پس از آن، شواهد تاریخی وجود دارد:
«اطلاعاتی وجود دارد که پیامبر اکرم نیز در دوران خود در زمان خشکسالی همراه با صحابه نماز خواند، دعای باران کرد و پس از آن باران بارید. این سنت امروز نیز در بسیاری از کشورهای مسلمان ادامه دارد. در دوران باستان، حتی در زمان روسیه تزاری و پیش از آن، در آذربایجان نیز چنین مراسم‌هایی برگزار می‌شد. مردم در مناطق بیابانی یا کوهستانی گرد هم می‌آمدند، حیوان قربانی می‌کردند، نماز می‌خواندند و به درگاه خدا دعا می‌کردند. زیرا در آن دوران کشاورزی، زمین و محصول برای زندگی و رفاه اجتماعی مردم اهمیت حیاتی داشت. این سنت تا امروز رسیده است. به‌ویژه در ترکیه و بسیاری از کشورهای مسلمان سنت دعا به درگاه خدا برای بارش باران وجود دارد. آیین‌های مشابه در دیگر ادیان و باورهای کهن نیز بوده است. در شامانیسم و تانگریسم نیز مراسم مختلفی درباره رویدادهایی مانند خشکسالی، خورشیدگرفتگی و ماه‌گرفتگی برگزار می‌شد. در دین اسلام نیز نمازها و دعاهای ویژه‌ای درباره زلزله، خورشیدگرفتگی و ماه‌گرفتگی و همچنین نباریدن باران وجود دارد. این بخشی از باور اسلامی است. زیرا اعتقاد بر این است که چنین رویدادهایی به خواست خدا رخ می‌دهد و به‌عنوان آزمونی در برابر مردم قرار می‌گیرد».
تورال ایرفان
این کارشناس دین افزود که بر اساس رویکرد دینی، این رویدادها با گناهان و اعمال مردم مرتبط دانسته می‌شود:
«به‌عنوان نشانه و هشداری از سوی خدا تلقی می‌شود. در چنین شرایطی، نماز خواندن و دعا کردن در واقع به معنای طلب آمرزش و توبه است. مردم خطاهای خود را می‌پذیرند، وعده اصلاح آن را می‌دهند و از خدا می‌خواهند باران بفرستد. طبیعی است که رویکرد علمی این رویدادها را به شکلی متفاوت توضیح می‌دهد. نباریدن باران، زلزله و دیگر پدیده‌های طبیعی با فرایندهای فیزیکی و طبیعی مشخصی مرتبط دانسته می‌شود. اما بر اساس جهان‌بینی دینی، در پس همه این فرایندها اراده الهی قرار دارد.
این ایده که علت نهایی رویدادهای جهان به نیرویی الهی وابسته است، در فلسفه ارسطو و افلاطون و همچنین در فلسفه یونان باستان و فلسفه شرق بازتاب یافته است. بر اساس این رویکرد، در پس همه حرکات و فرایندها یک محرک نخستین قرار دارد. متأسفانه در دوره‌های اخیر، دور شدن دین از علم، توضیح علمی و فلسفی چنین مسائلی را نیز محدود کرده است. برخی دانشمندان دین را به‌طور کامل خرافه می‌دانند و در برخی محافل دینی نیز به علوم دنیوی توجه کافی نمی‌شود. حال آنکه فیلسوفانی مانند ابن سینا، ابن رشد و فارابی در زمان خود تلاش می‌کردند مسائل دینی را با عقل و رویکرد علمی توضیح دهند».
لمان ایمران
Globalinfo.az
Həmçinin oxuyun
