وحید عزیز، شاعر خلق، در گفتوگو با «آسان تیوی» هنگام سخن گفتن از دلایل فروپاشی خانوادهها، دیدگاههای جالبی مطرح کرد. این شاعر معتقد است زوجهایی که بهتازگی تشکیل خانواده میدهند باید جدا از والدین خود زندگی کنند و مادرشوهرها و پدرشوهرها نیز نباید در امور داخلی خانواده جوان دخالت کنند. این دیدگاههای او در جامعه بحثبرانگیز شده و بار دیگر مسئله نقش والدین در روابط خانوادگی را مطرح کرده است.
آیا واقعاً دخالت والدین یکی از عوامل اصلی طلاق است یا مشکلات دیگری در فروپاشی خانوادههای جوان نقش بزرگتری دارند؟ دخالت والدین در مسائل داخلی خانواده در چه مواردی میتواند به درگیریهای جدی و طلاق منجر شود؟
آیدین خان ابیلوف، رئیس اتحادیه عمومی نویسندگان و هنرمندان جوان (İB) و نویسنده و فرهنگشناس، در گفتوگو با Globalinfo.az گفت جوانان نهتنها بهدلیل مشکلات ذهنی و دخالت مادرشوهر، پدرشوهر و خواهرشوهر، بلکه برای شکلگیری بهعنوان یک واحد مستقل خانوادگی، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و معیشتی نیز باید جدا از والدینشان زندگی کنند:
«آنها باید هم برای توسعه خانواده خود و ساختن آیندهشان و هم برای تأمین نیازهای اقتصادی، بهداشتی و آموزشی فرزندانی که به دنیا خواهند آورد، بهعنوان یک واحد مستقل خانوادگی فعالیت کنند. زندگی در یک خانه با والدین ناگزیر مشکلاتی را بهوجود میآورد. حتی اگر ایدهآلترین مادرشوهر، پدرشوهر، زن و شوهر و دیگر اعضای خانواده در یک خانه زندگی کنند، امکان بروز حرفوحدیث وجود دارد. افزون بر این، زندگی چند نسل در یک آپارتمان دو یا سهاتاقه دشواریهای بیشتری ایجاد میکند. پس از به دنیا آمدن کودکان، سروصدای آنها آرامش افراد سالخورده را مختل میکند. این مسئله بهویژه برای افرادی که مشکل سلامتی دارند و تحمل سروصدا را ندارند، ناراحتی جدی است. از سوی دیگر، عادتهای زندگی روزمره و سبک زندگی جوانان و نسل سالمند نیز متفاوت است. برای مثال، در حالی که جوانان بیشتر غذاهای آماده را ترجیح میدهند، نسل سالمند غذاهای ملی را ترجیح میدهد. از نظر پوشش و قواعد رفتاری در خانه نیز محدودیتهایی ایجاد میشود. ممکن است مرد در کنار همسرش لباس راحت بپوشد، اما در حضور دیگران چنین آزادیای وجود ندارد. همچنین انتخاب لباس عروس در خانهای که با پدرشوهر، مادرشوهر و دیگر اعضای خانواده زندگی میکند، میتواند موجب برخی ناراحتیها شود. از این منظر، در دیدگاههای آقای وحید حقیقتی وجود دارد.»
رئیس این اتحادیه گفت علت فروپاشی خانوادهها تنها این عوامل نیست:
«مشکلات گاه حتی پیش از مراسم عروسی آغاز میشوند. برخی عروسیها بر پایه روابط از پیش برقرارشده و محاسبات مالی معین برگزار میشوند. مردم برای بازپرداخت بدهیهایی که با رفتن به عروسی بستگان و آشنایان ایجاد شده است، فرزندان خود را با شتاب ازدواج میدهند. برای زندگی جداگانه باید اجاره پرداخت کرد، نیازهای روزانه از لوازم خانگی گرفته تا شامپو، صابون، مواد غذایی و دارو را تأمین کرد و هزینههای خدمات عمومی را پرداخت. حتی در شرایط کنونی، دریافت مجموعاً 2 000 منات حقوق از سوی دو نفر نیز برای تأمین همه نیازهای خانواده کافی نیست. افزون بر این، بدهیهای ناشی از مهمانان حاضر در مراسم عروسی را دیگر والدین نمیپردازند، بلکه خود خانواده جوان و خانوادههای هر دو طرف باید مشترکاً پرداخت کنند.
آیدین خان ابیلوف
پس از به دنیا آمدن کودک، بار مالی بیشتر هم میشود. قیمت غذای کودک از 20 منات تا 100-150 منات میرسد. در دوران معاصر، زنان گاهی در دوران بارداری و پس از زایمان نمیتوانند بهطور عادی تغذیه کنند. عادتهای غذایی پیشین و مشکلات سلامتی نیز میتواند باعث ناکافی بودن شیر مادر شود. در نتیجه، مادرانی که نمیتوانند فرزندانشان را با شیر مادر تغذیه کنند، ناچار به خرید غذای گرانقیمت کودک میشوند. در کنار اینها، پوشک کودک، هزینههای درمان و پزشک در زمان بیماری نیز بار اقتصادی سنگینی بر دوش خانوادههای جوان میگذارد. همه اینها از عوامل منجر به درگیریهای خانوادگی و طلاق هستند.
امروز در جامعه آذربایجان قشر نسبتاً بزرگی از افراد مجرد و بیوه شکل گرفته است. زنها و مردانی داریم که در 40 سالگی تشکیل خانواده ندادهاند. همزمان، شمار جوانانی که برخی ارزشهای برخاسته از غرب را بدون درک ماهیتشان، همانگونه که هستند در سبک زندگی خود بهکار میگیرند نیز رو به افزایش است. در آن جوامع، مردم برای ساختن حرفه خود تشکیل خانواده را به تأخیر میاندازند، اما روابط خارج از ازدواج دارند. اما در جامعه ما، برخی جوانان با این تصور که مجردی راحتتر است، نمیخواهند ازدواج کنند. پس از ازدواج نیز وقتی با دشواریهای زندگی خانوادگی روبهرو میشوند، نمیخواهند مسئولیت را تقسیم کنند و سختیها را تحمل کنند.»
این فرهنگشناس خاطرنشان کرد که دلایل دیگری نیز برای فروپاشی خانوادههای جوان وجود دارد:
«میتوان از مشکلات زیستمحیطی، ناتوانی در بچهدار شدن و همچنین مشکلات مختلف سلامتی ناشی از اشتباهات دوران جوانی نام برد. برخی افراد در نظر نمیگیرند که انتخابهایشان درباره پوشش و سبک زندگی ممکن است در آینده بر سلامتشان تأثیر بگذارد. در نتیجه، ممکن است با مشکلات سلامت باروری مواجه شوند و امکان والد شدن را از دست بدهند. ناتوانی در بچهدار شدن نیز در برخی خانوادهها به طلاق منجر میشود.
گاهی میبینیم که بخش بزرگی از طلاقها به رفتار زنان نسبت داده میشود. رویکردهایی مانند میل افراطی به آزادی، آرزوی زندگی مستقل و نپذیرفتن هیچگونه دخالت در روابط خانوادگی، درگیریها را عمیقتر میکند. اکنون حتی والدین نیز در انتقاد از دختران و پسران خود درباره برخی مسائل با دشواری روبهرو هستند. دیگر از بستگان، همسایگان و همکاران چیزی نمیگویم. همه اینها به شکلگیری تفکر معیشتی افسرده در جامعه منجر میشود. متأسفانه، هنوز نمیتوانیم جلوی این روند را بگیریم.»
لمان عمران
Globalinfo.az