Finlandiya Prezidenti Aleksandr Stubb və Norveçin Baş naziri Yonas Qar Störe Rusiya Prezidenti Vladimir Putinlə telefon danışığı aparıblar. Ukrayna müharibəsinin dayandırılması və sülh danışıqlarının bərpası istiqamətində diplomatik səylər çərçivəsində baş tutan söhbətdə Baltik dənizi və Uzaq Şimal regionunda sabitliyin qorunması məsələləri də müzakirə olunub.
Finlandiya Prezidentinin ofisinin məlumatına görə, Stubb danışığı səmimi və məzmunlu kimi xarakterizə edib
Globalinfo.az-a danışan Norveçdə yaşayan azərbaycanlı politoloq Naim Süleymanov deyib ki, Finlandiya Prezidenti Aleksandr Stubbun və Norveçin Baş naziri Yonas Qahr Störenin Vladimir Putinlə birbaşa telefon danışığı aparmasını yalnız diplomatik təmas kimi deyil, Avropada dəyişən geosiyasi reallıqların mühüm göstəricisi kimi qiymətləndirmək lazımdır:
“Bu hadisənin üç əsas siyasi və strateji tərəfi var.
Birincisi diplomatiya ilə prinsipial mövqenin uzlaşdırılmasıdır. Finlandiya və Norveç Ukraynanı dəstəkləyən, eyni zamanda Rusiya ilə birbaşa sərhədi olan ölkələrdir. Onların Putinlə danışması Rusiyanın siyasətini qəbul etmələri və ya Ukraynaya dəstəklərindən geri çəkilmələri demək deyil. Əksinə, bu addım müharibənin dayandırılması üçün birbaşa siyasi təmasların zəruriliyini göstərir.
Beynəlxalq münasibətlərdə diplomatik kanalların açıq saxlanılması xüsusilə müharibə şəraitində vacibdir. Lakin dialoqun özü hələ sülhün əldə olunması demək deyil. Əsas məsələ danışıqların hansı konkret nəticələrə gətirib çıxaracağı, atəşkəs imkanlarının necə qiymətləndiriləcəyi və Ukraynanın təhlükəsizlik maraqlarının nə dərəcədə nəzərə alınacağıdır.
İkincisi Norveç və Finlandiyanın regional təhlükəsizlik baxımından artan strateji əhəmiyyətidir. Baltik dənizi və Uzaq Şimal – Arktika regionu artıq yalnız regional əməkdaşlıq məkanları deyil. Bu ərazilər Avropanın müdafiəsi, NATO-nun şimal cinahının təhlükəsizliyi, dəniz və enerji infrastrukturu, eləcə də Rusiya ilə Qərb arasındakı strateji münasibətlər baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Finlandiya və Norveçin təşəbbüsü bu ölkələrin coğrafi mövqelərindən və təhlükəsizlik maraqlarından irəli gəlir. Onlar müharibənin nəticələrinin yalnız Ukraynaya təsir etmədiyini, Avropanın ümumi təhlükəsizlik sisteminə də uzunmüddətli təsirlər göstərdiyini nəzərə alırlar.
Bu baxımdan, söhbət təkcə Ukraynada müharibənin dayandırılmasından getmir. Söhbət gələcəkdə Avropanın şimalında sabitliyin necə qorunacağından, Rusiya ilə münasibətlərin hansı prinsiplər əsasında qurulacağından və mümkün təhlükəsizlik risklərinin necə idarə ediləcəyindən də gedir.
Naim Süleymanov
Üçüncüsü Avropanın beynəlxalq siyasətdə öz rolunu gücləndirmək cəhdidir.
Mənim diqqətimi çəkən məqamlardan biri də Stubb və Störenin Putinlə Avropanın vahid nümayəndələri kimi deyil, öz ölkələrinin rəhbərləri qismində danışmalarıdır. Bu detal təsadüfi deyil. Avropa daxilində ümumi təhlükəsizlik maraqları olsa da, diplomatik təşəbbüslərin ayrı-ayrı dövlətlərin imkanları və siyasi məsuliyyəti çərçivəsində də həyata keçirilə biləcəyini göstərir.
Eyni zamanda, belə təşəbbüslərin uğuru Avropa ölkələrinin öz aralarında koordinasiyanı qorumasından asılıdır. Əgər müxtəlif diplomatik kanallar ortaq məqsədlərə xidmət edərsə, danışıqlar prosesinə töhfə verə bilər. Əks halda, parçalanmış mövqelər Rusiyaya və digər tərəflərə fərqli dövlətlərin maraqları arasında manevr etmək imkanı yarada bilər.
Burada mühüm bir prinsip də var: Ukraynanın gələcəyi ilə bağlı qərarlar Ukraynanın iştirakı olmadan qəbul edilməməlidir. Sülh yalnız döyüşlərin dayanması ilə deyil, həm də dövlətin suverenliyinin, təhlükəsizliyinin və gələcəkdə yeni hərbi təcavüz riskinin azaldılmasının təmin edilməsi ilə qiymətləndirilməlidir.
Nəticə olaraq, mən bu telefon danışığını hazırda müharibənin sona çatacağına dair sübut kimi deyil, diplomatik prosesin davam etdirilməsi üçün əhəmiyyətli siyasi addım kimi qiymətləndirirəm.
Bu təşəbbüsün real əhəmiyyəti onun simvolik tərəfi ilə deyil, konkret nəticələri ilə ölçülməlidir: danışıqların bərpası, eskalasiyanın azaldılması, Ukraynanın maraqlarının qorunması və Avropada uzunmüddətli təhlükəsizlik mexanizmlərinin yaradılması.
Çünki müasir geosiyasətdə güc yalnız hərbi imkanlarla ölçülmür. Güc həm də öz prinsiplərini qoruyaraq danışıq aparmaq, regional riskləri idarə etmək və mümkün sülhün davamlı olmasını təmin edən siyasi mexanizmlər yaratmaq qabiliyyətidir”.
Turan Rzayev
Globalinfo.az
Həmçinin oxuyun
