İnternetdə aşkarlanan ciddi boşluq dünya üzrə çoxsaylı sayt və onlayn xidmətlərin fəaliyyətinə təsir edib. PHP proqramlaşdırma dilində üzə çıxarılan iki kritik zəiflik hakerlərə serverlərə müdaxilə etmək, məlumatları ələ keçirmək və sistemlər üzərində nəzarəti əldə etmək imkanı yarada bilər. “Reuters”, “BBC” və digər beynəlxalq media orqanlarının məlumatına görə, Finlandiya, Niderland, Fransa və bir sıra digər ölkələrdə dövlət qurumları və şirkətlər təhlükəni önləmək üçün saytlarını müvəqqəti bağlayıblar. Bəzi xidmətlər mümkün hücumların qarşısını almaq və proqram yeniləmələrini quraşdırmaq məqsədilə dayandırılıb. Eyni zamanda, boşluqlardan istifadə cəhdləri barədə də məlumatlar yayılıb. Mütəxəssislər problemin geniş yayılmış PHP sisteminə aid olmasının riskləri daha da artırdığını bildirirlər.
Aşkar edilən boşluq nə dərəcədə təhlükəlidir? Bu, dünya üzrə saytların fəaliyyətinə necə təsir göstərə bilər?
Globalinfo.az-a danışan kibertəhlükəsizlik üzrə ekspert Əmrah Mövsümzadə deyib ki, bu boşluq geniş istifadə olunan versiyalara və ya server konfiqurasiyalarına təsir göstərirsə, qlobal internet təhlükəsizliyi baxımından ciddi risk yaranır:
“Bununla belə, konkret boşluğun texniki detalları və təsir dairəsi təsdiqlənmədən dünya miqyasında baş verən sayt kəsintilərini birbaşa bu hadisə ilə əlaqələndirmək düzgün olmaz. PHP milyonlarla vebsaytın, məzmun idarəetmə sisteminin və müxtəlif onlayn xidmətlərin fəaliyyətində istifadə olunan proqramlaşdırma dilidir. Buna görə də PHP-nin özündə və ya geniş yayılmış komponentlərində ciddi təhlükəsizlik boşluğu aşkarlanarsa, hücumçular serverlərə icazəsiz giriş əldə etməyə, məlumatları oğurlamağa, saytların fəaliyyətini pozmağa və bəzi hallarda serverlərdə uzaqdan kod icra etməyə cəhd göstərə bilərlər. Belə boşluğun təhlükəlilik səviyyəsi onun texniki xüsusiyyətlərindən asılıdır. Əgər zəiflik autentifikasiya tələb etmədən istismar edilə bilirsə, uzaqdan kod icrasına imkan yaradırsa və internetə açıq serverlərə geniş şəkildə təsir göstərirsə, kritik səviyyədə qiymətləndirilir. Bu halda hücumçular təkcə ayrı-ayrı saytları deyil, həmin serverlərdə yerləşən çoxsaylı xidmətləri və məlumat bazalarını da risk altına sala bilərlər”.
Ekspert bildirib ki, qlobal miqyasda mümkün nəticələrə saytların müvəqqəti əlçatmaz olması, məlumat sızmaları, serverlərin ələ keçirilməsi, zərərli proqramların yayılması və yoluxmuş sistemlərdən digər hücumlar üçün istifadə edilməsi daxildir:
“Xüsusilə çoxsaylı vebsaytlara xidmət göstərən hostinq şirkətləri, bulud infrastrukturları və idarəetmə platformaları təsirlənərsə, problemin nəticələri bir ölkə ilə məhdudlaşmır. İnternetdə müşahidə olunan genişmiqyaslı fasilələr yalnız proqramlaşdırma dili səviyyəsindəki təhlükəsizlik boşluqları ilə bağlı olmaya bilər. Bulud xidmətlərindəki nasazlıqlar, marşrutlaşdırma xətaları, DDoS hücumları və digər infrastruktur problemləri də çoxsaylı saytların eyni vaxtda fəaliyyətini dayandırması mümkündür. Buna görə də müxtəlif ölkələrdə saytların fəaliyyətində yaranan problemlərlə PHP boşluğu arasında səbəb-nəticə əlaqəsi texniki araşdırmalar və etibarlı insident hesabatları əsasında müəyyənləşdirilməlidir.
Belə risklərin qarşısını almaq üçün sistem administratorlarına və vebsayt sahiblərinə istifadə etdikləri PHP versiyalarını və əlaqəli komponentləri yoxlamaq, rəsmi təhlükəsizlik yeniləmələrini tətbiq etmək, server jurnallarını araşdırmaq, ehtiyac olmayan xidmətləri məhdudlaşdırmaq və ehtiyat nüsxələrin işləkliyini yoxlamaq tövsiyə olunur. Çünki PHP ekosistemində kritik təhlükəsizlik boşluğunun aşkarlanması ciddi insidentə çevrilir. Lakin bunun qlobal internetdə kütləvi fasilələrə səbəb olduğunu demək üçün konkret zəifliyin identifikatoru, təsirlənən versiyalar, real istismar faktları və baş vermiş insidentlərin texniki təhlili təsdiqlənməlidir. Kibertəhlükəsizlik risklərini düzgün qiymətləndirmək üçün ehtimalları təsdiqlənmiş faktlardan ayırmaq və müdafiə tədbirlərini gecikdirməmək vacibdir”.
Ləman İmran
Globalinfo.az
