Bəzən elə səfərlər olur ki, qayıdandan sonra da bitmir. Gördüklərin, eşitdiklərin, tanıdığın insanlar, dadına baxdığın ləzzətlər yaddaşında yaşamağa davam edir. Dövlət Turizm Agentliyinin təşkilatçılığı ilə 20-21 oktyabr tarixlərində jurnalist həmkarlarımla Şəkiyə etdiyimiz media turu mənim üçün məhz belə səfərlərdən biri oldu.
Səhər saat 7-də yola düşdük. Qarşıda bizi iki günlük maraqlı proqram, yeni biliklər və unudulmaz təəssüratlar gözləyirdi. Şəkiyə çatan kimi restoranda nahar etdik, sonra isə şəhərin tarixi ruhunu hiss etmək üçün Yuxarı Baş Milli Tarix-Memarlıq Qoruğuna yollandıq.
Tarixin danışdığı şəhər
Şəki Xan sarayının qarşısında Qoruqları İdarəetmə Mərkəzinin İdarə Heyətinin sədri Murad Ağabəyli ilə söhbətimiz oldu. Ardınca sarayın qapısından içəri daxil olduq və sanki başqa bir dövrə keçdik.
Divarlardakı rəsmlər, rənglərin ahəngi, rəngli şüşələrdən süzülən işıq, hər detalda hiss olunan incəlik…Burada gözəlliyin təsadüfi olmadığını dərhal anlayırsan. Xüsusilə şəbəkə sənəti insanı heyrətləndirir. Xırda taxta parçalarının bir-birinə keçirilərək, mismar və yapışqandan istifadə edilmədən hazırlanan bu əsrarəngiz quruluş əsl ustalıq nümunəsidir.
Sarayda otaqların təyinatına uyğun bəzədilməsi ilə bağlı öyrəndiklərimiz də maraqlı idi. Xəttatların iş otaqlarında diqqəti yayındırmayan sadəlik, qadınların istifadə etdiyi otaqlarda isə daha zəngin rənglər və bəzəklər ön plana çıxırdı. Qapıların alçaq olması da hörmət əlaməti olaraq içəri daxil olan şəxsin başını əyməsi ilə əlaqələndirilirdi.
Bir daha anladım ki, memarlıq yalnız daşdan, ağacdan və şüşədən ibarət deyil. O, həm də bir xalqın düşüncəsini, zövqünü və həyat tərzini yaşadır.
Gilin, rənglərin və naxışların hekayəsi
Qala divarları daxilində fəaliyyətə başlamış sənətkarlıq emalatxanası və dulusçuluq mərkəzində isə bizi tamam başqa bir dünya gözləyirdi. Burada gil qabların hazırlanması prosesində iştirak etdik.
Kənardan sadə görünən bu işin nə qədər səbir və zəhmət tələb etdiyini yaxından gördük. Gilin hazırlanmasından hazır qaba çevrilməsinə qədər hər mərhələnin öz incəliyi var. Əsas diqqət isə Şəkinin məşhur pitisi üçün istifadə olunan gil qablara yönəlmişdi.
Məni ən çox sevindirən bu sənətin nəsildən-nəslə ötürülməsi oldu. Təcrübəli ustalar biliklərini gənclərlə bölüşür, yeni şagirdlər sənətin incəliklərini öyrənirlər. Çünki ənənəni qorumağın ən yaxşı yolu onu yaşatmaqdır.
ABAD Keramika və Tətbiqi Sənət Mərkəzində də əl işləri ilə tanış olduq. Rəssamların yaratdıqları nümunələrə heyran olmamaq mümkün deyildi. Mərkəzin Keyfiyyətə Nəzarət üzrə mütəxəssisi Zaur Əhmədovla söhbətimiz zamanı sənətkarlığın arxasında dayanan zəhmət və keyfiyyət məsələləri barədə də məlumat aldım.
Bu məkanlarda bir daha gördüm ki, hər əl işinin arxasında təkcə bacarıq deyil, həm də böyük sevgi dayanır.
Şəki Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyinin bərpadan sonrakı fəaliyyəti ilə tanışlığımız və Şəki Dövlət Rəsm Qalereyasına səfərimiz də günün mədəni proqramını tamamladı. Muzeylər keçmişin yaddaşıdırsa, qalereyalar həmin yaddaşı yeni düşüncələrlə zənginləşdirən sənət məkanlarıdır.
Marxalın mənzərəsi və həmkarlarla unudulmaz axşam
Günün sonunda “Marxal Resort & Spa”ya yollandıq. Ətrafdakı gözəl mənzərə, təmizlik, mehriban personal və ləzzətli yeməklər xoş təəssürat yaratdı. Bütün bunlar məkanı ailəvi istirahət üçün də cəlbedici seçimə çevirirdi.
Axşam isə “Nuxa” restoranında şam yeməyindən sonra musiqili əyləncəmiz başladı. Jurnalistlərin gündəlik iş rejimi gərgin olur: xəbər, çəkiliş, müsahibə, son tarix… Buna görə də həmkarlarla qeyri-rəsmi şəraitdə bir araya gəlmək ayrıca xoşdur. Birlikdə gülmək, söhbət etmək, oyunlar oynamaq insanları daha da yaxınlaşdırır.
Gecəni bol söhbət və əyləncə ilə başa vurduq. Bəzən səfərin ən gözəl xatirələri məhz belə sadə, səmimi anlardan yaranır.
Kiş kəndində tarixə səyahət
İkinci gün səhər yeməyindən sonra Kiş kəndinə yollandıq. Bura, həqiqətən, tarix qoxur. Sakit küçələri, köhnə evləri və özünəməxsus ab-havası ilə insanı gündəlik həyatın ritmindən uzaqlaşdırır.
Kiş Tarix-Memarlıq Qoruğunda Qafqaz Albaniyasının mədəni irsi ilə bağlı eksponatlarla tanış olduq. Xüsusilə dərin qəbir diqqətimi çəkdi. Belə arxeoloji tapıntılara baxanda istər-istəməz düşünürsən: əsrlər əvvəl burada kimlər yaşayıb, necə həyat sürüb, hansı adətləri olub?
Tarixi məkanların gözəlliyi də bundadır. Onlar bizə yalnız məlumat vermir, həm də düşünməyə vadar edir.
Növbəti dayanacağımız sahibkar Arzu Turanginin “Ruh açarı” qonaq evi oldu. Rəng tonları, köhnəlik hissi yaradan interyer və mistik ab-hava insana sanki başqa aləmə keçdiyini düşündürürdü.
Məkanın müxtəlif hissələrində qonaqların rahatlığı üçün yaradılmış şərait də diqqət çəkirdi. Bu cür fərqli qonaq evləri kənd turizminə özünəməxsus rəng qatır.
Kəlağayı: Bir parça ipəkdə yaşayan milli yaddaş
Səfərin ən yaddaqalan məqamlarından biri sahibkar Sevinc Bayramovaya məxsus “Süsən” Kəlağayı Emalatxanası və Kəlağayı Muzeyinə baş çəkməyimiz oldu.
Kəlağayı sadəcə baş örtüyü deyil. O, milli kimliyimizin, zövqümüzün və əsrlərdən gələn ənənələrimizin bir parçasıdır.
İpək parçaların al-əlvan rəngləri, naxışların vurulması, ustaların diqqətlə işləməsi…Bütün prosesi yaxından izləmək çox maraqlı idi. Ən gözəli isə özümün də kəlağayıya naxış vurmağım oldu. Hazır əl işinə baxmaq bir hissdir, onun yaranmasında iştirak etmək isə tamam başqa zövq verir.
Burada öyrəndik ki, ənənəvi geyim mədəniyyətində kəlağayının rəngi, naxışı və bağlanma forması qadının yaşı, ailə vəziyyəti və yerli adətlərlə əlaqəli müəyyən mənalar daşıya bilirdi. Bu xüsusiyyətlər bölgələrə və dövrlərə görə dəyişirdi.
Maraqlıdır ki, kəlağayı sənəti 2014-cü ildə “UNESCO”nun Bəşəriyyətin Qeyri-Maddi Mədəni İrsinin Reprezentativ Siyahısına daxil edilib. Bu, sənətimizin yalnız milli deyil, dünya mədəniyyəti baxımından da dəyərini göstərir.
Belə emalatxanalar mənə görə xüsusilə vacibdir. Çünki burada ənənə sadəcə nümayiş etdirilmir, yaşadılır. İnsanlar öyrənir, sınayır, sənətin bir parçasına çevrilirlər.
Şəkinin dadı: Piti yeməyin də öz qaydası var
Şəkiyə gəlib məşhur pitini yemədən qayıtmaq olarmı? Əlbəttə, yox!
Yuxarı Karvansaray Abidə Kompleksində yerləşən restoranda həm tarixi ab-havanın, həm də milli mətbəximizin dadını çıxardıq. Piti süfrəyə gələndə onun necə yeyilməli olduğunu da öyrəndik.
Əvvəlcə boşqaba xırdalanmış suxari və ya çörək parçaları qoyulur, üzərinə istəyə görə sumaq əlavə edilir. Sonra pitinin bulyonu tökülür. Çörək bulyonu özünə çəkdikdən sonra bu hissə yeyilir, qabda qalan ət, noxud və digər ərzaqlar isə əzilərək ayrıca nuş edilir.
İlk baxışdan sadə görünən bu qayda əslində özünəməxsus süfrə mədəniyyətidir. Dadı isə sözlə ifadə etmək çətindir. Şəkiyə gedən hər kəsə məsləhətim: pitini mütləq sınayın!
Bəzi səfərlər bitmir…
İki gün ərzində Şəki bizə yalnız gözəl mənzərələr və maraqlı məkanlar göstərmədi. Bu səfər bir daha anlatdı ki, turizm sadəcə gəzmək deyil. O, yaşadığın ölkəni daha yaxından tanımaq, tarixinə toxunmaq, sənətini anlamaq və onu yaşadan insanları kəşf etməkdir.
Xan sarayının şəbəkə sənətindən dulusçuların gil qablarına, kəlağayının rənglərindən Kiş kəndinin qədim yaddaşına qədər hər məkan öz hekayəsini danışırdı. Bu hekayələrin ortaq qəhrəmanı isə insan idi: sənətini yaşadan usta, irsi qoruyan mütəxəssis, qonağını mehribanlıqla qarşılayan sahibkar.
Media turlarının əhəmiyyəti də məhz bundadır. Biz gördüklərimizi, öyrəndiklərimizi başqalarına çatdırır, bəzən bir yazı ilə kiminsə səyahət etmək həvəsini oyadırıq.
Bakıya qayıdarkən yol boyu musiqi, gülüş və xoş söhbətlər də səfərimizin gözəl tamamlayıcısı oldu. Arxada iki gün qalmışdı, amma yaddaşımızda xeyli xatirə, yeni məlumat və xoş hisslər aparırdıq.
Dövlət Turizm Agentliyinə, səfərin təşkilində əməyi olan hər kəsə, bizi səmimiyyətlə qarşılayan mütəxəssislərə, sənətkarlara və sahibkarlara təşəkkür edirəm.
Şəki mənə bir daha xatırlatdı ki, Azərbaycanın hər bölgəsinin danışılmağa dəyər bir hekayəsi var. Bəzən həmin hekayəni anlamaq üçün sadəcə yola çıxmaq, dayanıb ətrafına baxmaq və dinləməyi bacarmaq lazımdır.
Çünki Şəki təkcə görülmür, hiss edilir. Bəzi səfərlər isə bitəndən sonra da insanın içində yaşamağa davam edir.
Safura Bənnayeva
Globalinfo.az
Həmçinin oxuyun
