Rusiya-Ukrayna müharibəsində kritik dövr başlayıb. Son vaxtlar ABŞ-ın Ukraynaya yanaşmasında müşahidə olunan dəyişiklik Vaşinqtonun Kiyevlə bağlı hansı planlarının olması barədə suallar doğurur.
Globalinfo.az politoloq Elman Telmanoğlu ilə mövzu ətrafında söhbətləşib:
– Elman bəy, ABŞ Ukraynanı addım-addım məğlubiyyətə aparır?
– ABŞ-ın Ukrayna siyasətindəki dəyişikliklər Kiyevin hərbi və diplomatik mövqeləri ilə bağlı ciddi suallar yaradır. Vaşinqton Ukraynaya dəstəyi öz siyasi maraqları ilə əlaqələndirir, Moskva ilə danışıqlara üstünlük verir və Kiyevdən güzəştlər gözləyirsə, bu, Ukraynanın manevr imkanlarını zəiflədə bilər. Bu siyasətin nəticədə Rusiyanın mövqelərini gücləndirməsi real siyasi riskdir.
Fikrimcə, əsas təhlükə ABŞ-ın Ukraynaya dəstəyi tam dayandırmasından daha çox, həmin dəstəyi Moskva ilə razılaşma əldə etmək üçün təzyiq vasitəsinə çevirməsidir. Əgər Kiyevdən güzəştlər tələb olunur, lakin Rusiyaya qarşı eyni dərəcədə ciddi şərtlər irəli sürülmürsə, bu, bərabərhüquqlu sülh deyil, təcavüzkarın maraqlarına uyğun siyasi nizamlanma riski yaradır. Belə ssenaridə Ukraynanın zəifləməsi Rusiyanın regiondakı təsirini artıracaq.
– Zelenski ətrafında baş verənlər onun kapitulyasiya sənədinə imza atacağını göstərir?
– Zelenskiyə təzyiqlərin artması və ABŞ-ın Ukrayna rəhbərliyinə təsir imkanlarından istifadə etməsi Kiyevin qərarvermə imkanlarını məhdudlaşdıra bilər. Hərbi yardımın, kəşfiyyat məlumatlarının və maliyyə dəstəyinin siyasi şərtlərlə əlaqələndirilməsi Ukrayna rəhbərliyini çətin seçim qarşısında qoya bilər. Lakin bu proseslər Zelenskinin kapitulyasiya sənədinə imza atmaq qərarı verdiyini sübut etmir. Əsas məsələ mümkün razılaşmanın hansı şərtlərlə hazırlanması və Ukraynanın suverenliyini nə dərəcədə qorumasıdır.
Əgər Kiyevdən işğal olunmuş ərazilərlə bağlı Rusiyanın tələblərini qəbul etmək, müdafiə imkanlarını məhdudlaşdırmaq və etibarlı təhlükəsizlik təminatları olmadan sülhə razılaşmaq tələb edilərsə, bu, mahiyyət etibarilə Ukraynanın strateji məğlubiyyəti ilə nəticələnə bilər. Fikrimcə, Zelenskinin siyasi taleyindən daha vacib məsələ Ukraynanın gələcəkdə özünü müdafiə etmək qabiliyyətinin qorunmasıdır. Təhlükəsizlik təminatları olmayan razılaşma müharibəni müvəqqəti dayandıra, lakin Rusiyanın yeni hücum təhlükəsini aradan qaldırmaya bilər.
– ABŞ rəsmilərinin bəyanatları və qərarları Putini arxayın salmağa, neytrallaşdırmağa yönəlib?
– ABŞ-ın Rusiya ilə dialoqu genişləndirmək və iqtisadi münasibətləri müəyyən dərəcədə normallaşdırmaq cəhdləri Moskvanın siyasi mövqeyinə təsir göstərə bilər. Vaşinqton bu addımları müharibəni dayandırmaq və Putini danışıqlar masasına gətirmək vasitəsi kimi təqdim edə bilər. Ancaq Rusiya Ukraynaya qarşı siyasətini dəyişmədən iqtisadi və diplomatik güzəştlər əldə edirsə, Kreml bunu zəiflik əlaməti kimi qəbul edər. Bu halda ABŞ-ın sülh yaratmaq məqsədilə atdığı addımlar əks nəticə verərək Rusiyanın manevr imkanlarını genişləndirər.
ABŞ-ın məqsədinin Putini qəsdən arxayın salmaq olduğunu qəti söyləmək üçün əsas yoxdur. Lakin siyasətin niyyətindən daha vacib olan onun nəticəsidir. Əgər Vaşinqtonun qərarları Rusiyaya qarşı təzyiqləri zəiflədir, Ukraynanın mövqelərini məhdudlaşdırır və Moskvanın strateji üstünlüyünü artırırsa, bu siyasət ciddi tənqid olunmalıdır. Həqiqi sülh təcavüzkarın tələblərini qəbul etdirməklə deyil, onun yeni təcavüz imkanlarını məhdudlaşdırmaqla mümkündür.
Safura Bənnayeva
Globalinfo.az
