Globalinfo.az Suriya Xalq Məclisinin Hələb millət vəkili, Suriya türkmənlərinin lideri Dr. Tarık Sulo Cevizci ilə müsahibəni təqdim edir:
– Tarık bəy, siz 8 dekabr 2024-cü il qələbəsindən sonra Suriya hökumətində türkmən əsilli ilk millət vəkillərindən birisiniz. Suriya Parlamentində türkmən icmasını təmsil edirsiniz. 1984-cü ildə Hələb vilayətində yerləşən Çobanbey qəsəbəsində anadan olmusunuz. 2017-ci ildə türkmənləri tək bir çətir altında birləşdirmək məqsədi ilə qurulan Suriya Türkmən Dərnəkləri Federasiyasının prezidentisiniz. Xahiş edirəm, türkmən icmasının Suriyanın siyasi və sosial həyatındakı rolu haqqında bir qədər məlumat verərdiniz.
– İlk növbədə, burada çıxış etmək və fikirlərimi bölüşmək imkanı verdiyi üçün Globalinfo.az Azərbaycan platformasına təşəkkür etmək istəyirəm.
Əhalisi 3,5 milyondan çox olan Suriya Türkmən icması Suriyanın ən böyük icmalarından biri olsa da, təəssüf ki, ölkənin siyasi, iqtisadi və sosial həyatında layiq olduğu mövqeyə hələ çatmayıb. 2011-ci ildə başlayan Suriya inqilabından sonra türkmənlər inqilabi prosesin mühüm bir hissəsinə çevrildi və yerlərdə fəal rol oynamağa başladılar. 8 dekabr 2024-cü ildə qazanılan qələbə ilə Suriya türkmənləri üçün yeni bir dövr başladı. Bu proses türkmənlərin Suriya cəmiyyətində, siyasətində və iqtisadiyyatında daha effektiv iştirak etməsi üçün əhəmiyyətli imkanlar yaratdı.
Keçmişdə buraxılan bəzi siyasi səhvlər üzündən türkmənlər yeni dövrdə istənilən siyasi təmsilçilik səviyyəsinə çata bilməsələr də, gələcəyə böyük ümidlə baxdığımızı bildirmək istəyirəm. Xüsusilə parlament işində və siyasi təşkilatlanmada görülən hazırlıqlar türkmənlərin qarşıdakı dövrdə daha aktiv rol oynamaq istəyini nümayiş etdirir. İnanırıq ki, bu səylər tədricən daha institusional bir quruluşa çevriləcək və türkmən icmasının Suriyanın gələcəyində təsirli bir aktora çevrilməsinə töhfə verəcək.
Bundan əlavə, Suriya türkmənlərinin ortaq dil, mədəniyyət və tarix sayəsində türk dünyası ilə güclü əlaqələri var. Bu xüsusiyyətlərə malik türkmənlər Suriya ilə türk dövlətləri, əsasən Türkiyə və Azərbaycan arasında təbii körpü rolunu oynamaq potensialına malikdirlər.
Buna görə də, xüsusilə vurğulamaq istərdim ki, Türkmən bölgələri türk dünyası ilə iqtisadi, mədəni və sosial əməkdaşlığı inkişaf etdirmək üçün böyük bir istəyə malikdir. Türkmən bölgələri turizm, kənd təsərrüfatı, sənaye və ticarət sahələrində əhəmiyyətli imkanlara malikdir. Bu potensialdan istifadə Suriyanın inkişafına, həmçinin türk və ərəb dünyaları arasında iqtisadi, mədəni və sosial əlaqələrin inkişafına əhəmiyyətli dərəcədə töhfə verəcək. Biz, Suriya türkmənləri olaraq, iki dünya arasında körpü olmaq məsuliyyətini daşımağa və ortaq bir gələcəyin qurulmasına töhfə verməyə hazırıq.
– Dünyada münaqişə ocaqlarının sayının artdığı bir zamanda Azərbaycan öz sabitliyi ilə seçilən azsaylı ölkələrdəndir. Bakı son dövrdə bir sıra mötəbər tədbirlərə ev sahibliyi edib. Artıq ikinci dəfədir ki, İslam İnkişaf Bankı Qrupunun İllik Toplantısı üçün platforma təqdim etdi. Bu mühüm beynəlxalq tədbirin iştirakçısı və prosesi yaxından müşahidə edən biri kimi tədbir haqda fikirlərinizi öyrənmək istərdim.
– Strateji mövqeyi, güclü siyasi iradəsi və sabit idarəçiliyi sayəsində Azərbaycan dünyanın çoxsaylı böhranlar və müharibələrlə üzləşdiyi bir dövrdə parlayan bir ulduza çevrilib. Xüsusilə, Şərqlə Qərbin, Şimalla Cənubun kəsişməsində yerləşməsi Azərbaycanın geosiyasi əhəmiyyətini daha da artırır. Güclü siyasi iradə və sabit idarəçilik isə bu strateji üstünlüyü əhəmiyyətli imkanlara çevirir.
– Bu, Bakıya ilk gəlişinizdir? Səfərlə bağlı təəssüratlarınızı bölüşərdiniz mümkünsə.
– Son iki ildə müxtəlif beynəlxalq tədbirlər səbəbindən bir neçə dəfə Azərbaycana səfər etmək imkanım oldu. Bu müddət ərzində Azərbaycanın bir çox sahələrdə əldə etdiyi əhəmiyyətli irəliləyişlərin və beynəlxalq təşkilatlara və tədbirlərə uğurla ev sahibliyi etməsinin şahidi oldum. Bu gün Azərbaycan təkcə regional deyil, həm də qlobal diplomatiyada mühüm mərkəzə çevrilir.
– İşğaldan azad edilmiş ərazilərimizdə sürətli yenidənqurma prosesi gedir. Qarabağa getmək imkanınız necə, olubmu?
– İşğaldan azad edilmiş Qarabağı ziyarət etmək imkanım da oldu. Uzun illər baxımsız və viran edilmiş Qarabağın Azərbaycan hökumətinin qətiyyətli səyləri sayəsində necə tez bir zamanda yenidən qurulduğunu görmək olduqca təsirli idi. Bölgədə infrastruktur, nəqliyyat, mənzil və ictimai xidmətlər sahələrində görülən genişmiqyaslı işlər Azərbaycanın inkişaf vizyonunu əyani şəkildə nümayiş etdirir.
Azərbaycan ev sahibliyi etdiyi beynəlxalq təşkilatlar vasitəsilə dünyanın aparıcı qurumlarını və nümayəndələrini bir araya gətirməklə yanaşı, Qarabağda həyata keçirdiyi yenidənqurma və inkişaf layihələri ilə də güclü dövlət potensialını dünyaya nümayiş etdirir. Bütün bu proseslər Azərbaycanın beynəlxalq arenada getdikcə daha nüfuzlu və hörmətli mövqeyə yüksəlməsinin vacib göstəriciləridir.
– Suriyada post-münaqişə dövründə baş verən prosesləri necə şərh edərdiniz?
– Təxminən 60 ildir avtoritar rejim tərəfindən pis idarə olunan Suriya, xalqın qanuni tələbləri ilə başlayan 14 ildən çox davam edən vətəndaş müharibəsi ilə üzləşib. Həm müharibə illəri, həm də əvvəlki idarəetmə tərzi ölkənin iqtisadi, sosial və institusional strukturlarına ciddi ziyan vurub.
Lakin bütün bu çətin prosesdən sonra Suriya xalqı 8 dekabr 2024-cü ildən bəri yeni bir fürsət və ümid dövrü yaşayır. Bu gün Suriya ölkə daxilində təhlükəsizliyin təmin edilməsi, dövlət qurumlarının yenidən qurulması və zəruri hüquqi qaydaların tətbiqi istiqamətində əhəmiyyətli addımlar atır. Eyni zamanda, dünyaya daha açıq, regionu ilə daha uyğun və beynəlxalq əməkdaşlığa daha çox diqqət yetirən bir ölkəyə çevrilmək istiqamətində irəliləyir.
Siyasi, iqtisadi və sosial sferalarda baş verən proseslər gündən-günə müsbət istiqamətdə irəliləyir. Yeni administrasiya tərəfindən həyata keçirilən islahatlar və qaydalar vətəndaşların gündəlik həyat şəraitini yaxşılaşdırmağa və dövlət xidmətlərini daha səmərəli etməyə yönəlib.
Ümumilikdə, Suriyadakı münaqişə əsasən başa çatıb, terror təşkilatlarının fəaliyyət dairəsi əhəmiyyətli dərəcədə məhdudlaşdırılıb və qonşu ölkələrlə daha konstruktiv münasibətlər inkişaf etməyə başlayıb. Bundan əlavə, dost və qardaş ölkələrin göstərdiyi dəstək yenidənqurma prosesinə əhəmiyyətli töhfələr verir. Xüsusilə, Azərbaycanın enerji sektorundakı dəstəyi həm iqtisadiyyatın canlanmasına, həm də vətəndaşlarının gündəlik həyat şəraitinin yaxşılaşdırılmasına töhfə verir.
Əlbəttə ki, Suriya hələ də aradan qaldırılmalı olan bir çox çətinliklərlə üzləşir. Lakin ümumi mənzərəyə baxdıqda, ölkənin düzgün istiqamətdə irəlilədiyini demək mümkündür. Bu islahat və sabitləşmə prosesi davam edərsə, Suriyanın daha təhlükəsiz, daha firavan və daha sabit bir gələcəyə nail olması qaçılmazdır.
– Azərbaycan–Suriya–Türkiyə üçtərəfli əməkdaşlıq formatı çox böyük uğurla həyata keçirilir. Bu tərəfdaşlığın perspektivini necə dəyərləndirirsiniz? Suriya Ərəb Respublikasının keçid dövrü Prezidenti Əhməd Əl Şaraanın Antalya Diplomatiya Forumu çərçivəsində dövlətimizin başçısı İlham Əliyevlə görüşü və keçən ilin bu vaxtı ölkəmizə səfəri münasibətlərin inkişafına müsbət impuls qatıb. Azərbaycan və Suriya arasında energetika, infrastruktur, təhlükəsizlik sahələrində əməkdaşlığın təməlləri atılıb. Suriyanın yenidənqurma prosesində Azərbaycanın iştirakı barədə danışardınız, Tarık bəy.
– Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi altında Azərbaycan dövləti Suriya xalqının yanında olan ölkələrdən biri olub. Xüsusilə 8 dekabr 2024-cü ildən sonra başlayan yeni dövrdə Azərbaycan Suriya dövləti və xalqı ilə əlaqə quran ilk ölkələrdən biri olub.
İki ölkə arasında münasibətlərin inkişafında yüksək səviyyəli təmaslar mühüm rol oynayıb. Cənab Prezident İlham Əliyevlə Suriya Prezidenti Cənab Əhməd Əl Şaraa arasında Antalya Diplomatiya Forumu çərçivəsində keçirilən görüşlər və sonra Prezident əl-Şaranın Bakıya səfəri zamanı baş tutan təmaslar iki ölkə arasında siyasi münasibətlərin güclü və sağlam təməllər üzərində qurulduğunu əyani şəkildə nümayiş etdirir. Bundan əlavə, yüksək səviyyəli Azərbaycan nümayəndə heyətlərinin Suriyaya səfərləri də qarşılıqlı əməkdaşlığın inkişafına əhəmiyyətli töhfə verib.
Siyasi sahədəki yaxınlaşma tədricən iqtisadiyyat, enerji, təhsil və mədəniyyət sahələrində də öz əksini tapıb. Xüsusilə, Azərbaycanın enerji sektorundakı dəstəyi və təbii qaz sahəsindəki əməkdaşlığı Suriyanın elektrik enerjisi və enerji ehtiyaclarının ödənilməsinə əhəmiyyətli töhfələr verib. Bu dəstəklər müharibədən sonrakı bərpa prosesində Suriya xalqının gündəlik həyatına birbaşa və müsbət təsir göstərib.
Bundan əlavə, Azərbaycanın təhsil, mədəniyyət və yenidənqurma sahələrində dəstəyi iki ölkə arasında dostluğun və strateji əməkdaşlığın mühüm göstəricisidir. Suriyanın ayağa qalxmasına və inkişaf prosesinin sürətlənməsinə kömək etmək üçün həyata keçirilən layihələr münasibətlərin yalnız siyasi səviyyədə deyil, həm də real nəticələr verən tərəfdaşlığa çevrildiyini göstərir.
Bundan əlavə, Azərbaycanın ev sahibliyi etdiyi beynəlxalq tədbirlərə və təşkilatlara Suriya nümayəndə heyətlərini dəvət etməsi iki ölkə arasında əlaqələrin beynəlxalq platformalarda da möhkəmlənməsinə töhfə verir. Bütün bu hadisələr Azərbaycanla Suriya arasındakı münasibətlərin gündən-günə dərinləşdiyini və bu əməkdaşlığın hər iki ölkəyə və xalqlarına fayda gətirən nəticələr verdiyini göstərir.
Gülnar Səlimova
Globalinfo.az
İstanbul
Həmçinin oxuyun
