Azərbaycanda TikTok və İnstaqrama girişlə bağlı tətbiq olunan məhdudiyyətlər fonunda bir çox istifadəçi sosial şəbəkələrə VPN vasitəsilə daxil olmağa çalışır. Lakin bu üsul şəxsi məlumatların təhlükəsizliyi və kiberdələduzluq baxımından müəyyən risklər yarada bilər.
VPN-dən istifadə zamanı hansı təhlükələr yarana bilər? İstifadəçilər şəxsi məlumatlarının oğurlanmasından necə qoruna bilərlər?
Globalinfo.az-a danışan Azərbaycan Kibertəhlükəsizlik Təşkilatları Assosiasiyası” İctimai Birliyinin eksperti, Xəzər Universitetinin İT departament rəhbəri Fərid Musayev deyib ki, VPN vasitəsilə sosial şəbəkələrə giriş etməyə çalışarkən bir neçə ciddi kiber-təhlükəsizlik riski yaranır:
“Xüsusilə pulsuz və ya etibarsız VPN xidmətlərindən istifadə edərkən aşağıdakı təhlükələrə diqqət yetirmək lazımdır. VPN istifadəsi zamanı yarana bilən əsas 5 təhlükələr:
Məlumatların izlənilməsi və oğurlanması: Bəzi pulsuz VPN provayderləri istifadəçi trafikini izləyir. Sizin hansı saytlara girdiyiniz, hansı məlumatları paylaşdığınız və hətta şifrələriniz bu provayderlərin əlində ola bilər.
Məlumatın satılması (Data Logging): “Pulsuz” xidmətlər çox vaxt əslində sizin şəxsi məlumatlarınızı (internet tarixçəniz, cihaz məlumatlarınız, yerləşmə və s.) reklam şirkətlərinə və ya üçüncü tərəf qurumlara sataraq gəlir əldə edirlər.
“Man-in-the-Middle” (MITM) hücumları: Şəxsi təhlükəsiz olmayan VPN serverləri vasitəsilə kiber-dələduzçular sizin cihazınızla hədəf sayt (məsələn, İnstaqram) arasında yerləşərək göndərdiyiniz bütün məlumatları oxuya bilərlər.
Zərərli proqram təminatı (Malware): Bəzi saxta VPN tətbiqləri birbaşa cihazınıza virus, trojan və ya “spyware” (casus proqram) yerləşdirmək üçün istifadə olunur. Bu proqramlar bank məlumatlarınıza və şəxsi yazışmalarınıza birbaşa giriş əldə edə bilər.
DNS sızmaları: VPN aktiv olsa belə, bəzi hallarda DNS sorğuları (hansı sayta getdiyinizi göstərən sorğular) sızaraq sizin internet fəaliyyətinizin həqiqətən də izlənilməsinə şərait yaradır”.
Fərid Musayev bildirib ki, kiberdələduzluq risklərini minimuma endirmək üçün aşağıdakı tədbirləri görmək tövsiyə olunur:
“Yalnız etibarlı və ödənişli VPN-lərdən istifadə edin. Pulsuz VPN-lərdən qaçın. Tanınmış, reputasiyası olan və “no-logs policy” (logların saxlanılmaması siyasəti) olduğunu rəsmi olaraq təsdiqləyən ödənişli xidmətlərə üstünlük verin. İki Faktorlu Autentifikasiyanı (2FA) aktivləşdirin. TikTok, İnstaqram və digər bütün vacib hesablarınızda 2FA-nı mütləq açın. Beləliklə, şifrəniz oğurlansa belə, dələduzçu sizin cihazınıza gələn kodu olmadan hesaba girə bilməyəcək. Tətbiqlərin icazələrini yoxlayın. VPN tətbiqini yükləyərkən onun sizdən hansı icazələri (kontaktlar, şəkillər, mikrofon, yerləşmə və s.) istədiyinə diqqət yetirin. Əgər bir VPN tətbiqi əlaqə siyahınıza və ya şəkillərinizə giriş istəyirsə, bu, böyük bir “qırmızı bayraqdır” (təhlükə əlamətidir)”.
Ekspertin sözlərinə görə, VPN proqramları yalnız rəsmi mağazalardan əldə olunmalıdır:
“VPN proqramlarını yalnız “Google Play Store” və ya “Apple App Store” kimi rəsmi platformalardan yükləyin. APK formatında kənardan yüklənən tətbiqlər çox vaxt zərərli proqramlarla müşayiət olunur. HTTPS protokoluna diqqət edin: İstifadə etdiyiniz saytların və tətbiqlərin məlumatların şifrələnməsini təmin edən HTTPS protokolunu istifadə etdiyindən əmin olun. Şifrə menecerlərindən istifadə edin: Hər bir sosial şəbəkə üçün fərqli və mürəkkəb şifrələr təyin edin və bunları bir şifrə meneceri (Password Manager) vasitəsilə idarə edin. Xülasə, VPN bir “təhlükəsizlik qalxanı” kimi görünə bilər, lakin yanlış seçim bu qalxanı məhz dələduzçular üçün bir “qapı” halına gətirir. Təhlükəsizlik üçün hər zaman şəffaflığı və reputasiyası sübut olunmuş xidmətləri seçmək əsasdır”.
Zaira Akifqızı
Globalinfo.az
